|
Orain arte, zelula-ereduak landu ditugu. Ereduak oso garrantzitsuak dira zientzian, lagungarriak baitira mundu naturaleko errealitatea ulertzeko, eskemen bidez. Hala ere, benetako zelulak tridimentsionalak dira, eta, organuluak, berriz, ñimiñoak (mikroskopikoak); beraz, ezin dira ikusi eskeman irudikatzen diren moduan. Zelulak ikusteko modu bakarra mikroskopioak erabiltzea da. Zelulak ikusi eta argazkiak atera nahi baditugu, berriro ere laborategira jo behar dugu, mikroskopioak nola funtzionatzen duen errepasatu eta ehunen laginak prestatu. Eskura ditugun mikroskopio optikoekin ezin izango ditugu organuluak ikusi; horretarako, elektronikoak behar dira. Dena dela, mintza, nukleoa eta gure zelulek ehunetan hartzen dituzten formak bereizi ahal izango ditugu. Geure ehunen bi lagin prestatuko ditugu, beste zelula batzuenak ikusiko ditugu webgunean eta “zel-fiak” aterako ditugu, panel birtual bat egiteko. Goazen! |
Lynn Margulisen irudia Wikipedian: Lynn Margulis, SINC, CC-BY-1.0, doako aplikazioarekin egindako karikatura: myedit |
Atera “Zel-fiak”
Ataza: gure gorputzeko zelulak behatzen
- Iraupena:
- 2 ordu
- Taldeak:
- Taldeka / Ikasgela osoa
Ataza honetan, ikasiko dugu nolakoa den benetan zelula bat.
1) Hasteko, laborategian sartuko gara berriro, gure gorputzeko zelula batzuk behatzeko eta argazkiak ateratzeko. Oso erraz ikusten diren bi ehun aukeratuko ditugu:
- Gure ahoaren barrualdeko epitelio-ehuneko zelulak
- Odol-zelulak
2) Ikastetxean ehun-prestakinen bildumak baditugu, irakasleak batzuk eman diezazkiguke, behatu eta argazkiak ateratzeko.
3) Azkenik, gelan, zelula errealak ikusiko ditugu Interneten, gure mikroskopio optikoarekin ikusi ezin ditugun irudiak ikusteko.
Taldeka egingo dugu lan, betiko moduan; epitelio-zelulak behatzeko, taldekide guztion prestakinak egingo ditugu, bakoitzak bere zelulak ikusi ahal izan ditzan. Odol-zelulen kasuan, berriz, taldeko pertsona bat aukeratu dezakegu, lanzatxoekin lan egiteak arriskua duelako, oso ongi esterilizatu behar baitira.
1.- Aho-epitelioko zelulak behatzen
Aho-mukosako (ahoaren barrualdea) epitelio-zelulak oso erraz ikus daitezke. Jatorrian, laukizuzen-forma dute —horixe da epitelioen ezaugarria—, baina, askatu egingo ditugunez, aske eta apur bat zimurtuta ikusiko ditugu. Zelula horiek etengabe birsortzen dira. Metileno urdinarekin tindatuta, argi eta garbi ikusiko dugu nukleoa.
Horretarako, hauek behar ditugu:
- Mikroskopioa
- Petri plaka
- Kristalizadorea edo erretilua
- Flasko ikuzlea
- Pintzak
- Ura
- Porta
- Estalkia
- Txotx edo hisopo indibiduala
- Metileno urdina
- Telefono mugikorra
Egin beharreko urratsak:
- Txotx baten muturrarekin, masailaren barrualdea urratuko dugu arinki. Laginak txikia izan behar du, nahikoa da apur batekin. Ez dugu txotxa partekatuko, eta bakoitzak berea erabiliko du.
- Ondoren, zelula-lagina porta batean ipiniko dugu, eta laginaren gainazala igurtziko dugu sigi-saga.
- Petri plaka batean ipiniko dugu porta, eta hura kristalizadore edo erretilu batean, tindatzeko euskarri gisa. Metileno urdinaren bi tanta botako dizkiogu, eta 5 minutu inguru itxarongo dugu.
- Kontu handiz garbituko dugu flasko ikuzlea, garden-garden gelditu arte.
- Estalki bat ipiniko diogu gainean, aire-burbuilarik sortu ez dadin; dagoeneko ikus ditzakegu gure ahoko zelulak mikroskopioan.
- Argazkia aterako diogu.
Bideo honetan azaltzen da prozesua:
2. Odol-zelulak behatzen
Odola ehun konektiboaren deribatua da, eta haren funtzio nagusiak dira organismoaren barrualdea mantentzea, substantziak garraiatzea eta mikrobio-agenteen aurrean babestea. Oinarrizko bi osagai ditu: batetik, odol-zelulak eta, bestetik, plasma, disoluzioan substantzia ugari dituen likidoa. Ikusi ahal izango ditugun zelulak globulu gorriak, zuriak eta plaketak dira, irudia 100 aldiz handituta.
Gure odoleko zelulak ikusi ahal izateko, material hau beharko dugu:
- Zurezko matxardak
- Kotoia
- Lanzatxoa
- Alkohola (96 º) eta metanola
- Giemsa (tindatzeko)
- Porta eta mikroskopio optikoa
- Bunsen pizgailua eta pospoloak
- Telefono mugikorra
Prozedura epitelio-zelulena baino konplikatuxeagoa da; izan ere, bakoitzak lanzatxo esterilizatu bat erabili behar du, infekzioak ekiditeko. Beraz, komenigarria da taldean prest dagoen norbait aukeratzea.
- Pizgailuak piztu eta lanzatxo guztiak esterilizatuko ditugu.
- Arretaz garbituko dugu porta, kotoiarekin, alkohol tanta batzuk botata.
- Hatz-mamia desinfektatuko dugu alkoholarekin bustitako kotoiarekin. Jarraian, hatz-mamia ziztatuko dugu aldez aurretik esterilizatutako lanzatxoarekin.
- Hatza estutu eta odol tanta bat ipiniko dugu portaren muturretako batean.
- Tanta porta osoan zabalduko dugu: odol-frotisa deritzo horri. Horretarako, beste porta bat erabiliko dugu: porta hori aurrekoaren gainean ipiniko dugu, 45 º-ko angeluan, eta gelditu gabe mugituko dugu, porta osoan odol-geruza fina lortu arte.
- Lagina lehortzen utziko dugu.
- Lagina finkatuko dugu, metanol tantak botako dizkiogu edo lurruntzen utziko dugu.
- Giemsa tanta batzuk botako ditugu portan, eta, ondoren, 5 minutu itxarongo ditugu.
- Lagina kontu handiz garbituko dugu, koloratzailea osorik kendu arte, eta poliki lehortuko dugu, zurezko matxardak erabiliz pizgailuarekin berotzeko.
- Mikroskopioan behatuko dugu.
- Argazkia aterako diogu mugikorrarekin
Steven Glenn. Odol-frotisa (CC0)
Bideo honetan ikus dezakegu prozesu osoa:
3.- Beste zelula batzuk behatzen eta gure albuma sortzen
Beste irudi batzuekin osatuko dugu zelula-argazkien bilduma; hemen lor ditzakegu irudi horiek:
- Mikroskopioan ikusteko prestatu ditugun ehun-bildumak
- Vigoko Unibertsitatearen webgune honetan aske erabil daitezkeen zelula errealak: Mikroskopio birtuala
- Besterik gabe, bilatu Interneten, egilea edo webgunea aipatzea ahaztu gabe, noski.
Irakasleak horma birtual bat ireki eta partekatuko du (aplikazio batzuk), eta talde bakoitzak bertan ipiniko ditu argazkiak, ondoan zelula eta ehun mota eta iturria adierazita.
Mikroskopioaren funtzionamendua berrikusiko dugu bideo honekin:
Ondoko lizentziak babestua Creative Commons: aitortu-PartekatuBerdin 4.0 Lizentzia