Behin batean..., bazen estutxe bat

Ikasturtearen hasieran, erabiliko dugun eskola-material guztia erosi edo prestatzen jarduten gara. Guraizeak, estutxeak, boligrafoak, erregelak, koadernoak... Ikasgelan nahiz etxean lan egiteko erabiliko ditugun tresnak, mordoa. 

Era askotako materialak erabiltzen dira eskolako tresnak egiteko, harrigarria da! Metalezkoak, paperezkoak, kartoizkoak, plastikozkoak... denetarikoak dira. Arkatza edo boligrafoa, adibidez, material batez baino gehiagoz eginda daude. 

Arkatzak, borragomak, erregelak, kalkulagailuak... Zein ote da egunero erabiltzen ditugun elementu horietako bakoitzaren historia? Nola fabrikatzen ote dira? Non? Mineral edo zuhaitz zati bat direnetik hasi, eta dendetan saltzen jarri arte tresnek zer bidaia egiten duten ikusiko dugu.

Cedec. Material escolar (CC BY-SA)

Sekuentzia didaktiko honetan, gure eskola-materialekin lan egingo dugu, horietako baten historia osoa idazteko eta argitaratzeko. Ikerketa egiteko, talde kooperatiboetan elkartuta arituko gara lanean. Atal honetako argibideei jarraituz antolatuko ditugu taldeak: Elkarrekin apartak izan gaitezke!

Galdetu al diozue inoiz zuen buruari nondik ote datozen estutxeko tresnak? Edo nondik ote datozen tresnak egiteko lehengaiak? Pentsatu duzue birziklatu ote daitezkeen, erabiltzen ez ditugunean? Ikasturtea hasi eta kutxatila, pinturak, arkatzak eta abar erosi baino lehen... Pentsatzen al duzue gustatzen zaizkizuenak egokiak diren, toxikoak diren, edo horiek egiteko planetako eskualderen bat kutsatu ote den?

Proiektu honek egunero lantzen ditugun objektuei buruzko galdera horiei eta beste askori erantzuten lagunduko digu.

Elkarrekin apartak izan gaitezke!

Proiektu honetako zeregin gehienak egiteko talde-lanean arituko gara eta taldean ikasiko dugu. Talde bateko partaide izango gara sekuentzia osoan. Izen bat jarriko diogu gure taldeari, eta logo edo marrazkiren bat ere egin dezakegu taldea irudikatzeko. Talde kooperatiboetarako oinarrizko gida (odt-n, eta pdf-an) hau ere erabil dezakegu, eta eskueran eduki beti.

Talde bat izatea (kirol-taldeak bezalakoa) ez da “beste hiru-lau lagunekin elkartu eta lana banatzea” soilik. Baldintza batzuk bete behar dira:

Taldeek helburu bat dute: denek elkarrekin gehiago eta hobeto ikastea.

Taldeko kide guztiek izaten dituzte gaitasun bereziak. Guztiok gara beharrezko.

Erabakiak ados jarrita hartuko ditugu.

Taldeko kide bakoitzak rol bat izango du. Esate baterako: bat, bozeramailea izan daiteke; beste bat, materialaren arduraduna; hirugarren bat, informazioa bilatzeaz arduratuko dena... Rol horiek txandakatu egingo dira kide guztien artean. Bi edo hiru zereginetan rol bera izango dugu, baina beste batzuetan beste rol batzuk izango ditugu. Horrela, denok ezagutuko ditugu horietako bakoitza zertan datzan eta trebetasun desberdinak garatuko ditugu.

Rol bakoitzak ardura bat izango du; gure lana izango da ardura hori betetzea, horren baitan egongo baita talde osoaren arrakasta. Idatzita utz dezakegu, talde-agiri batean, zer konpromiso hartu dugun; elkarlanean aritzeko bete beharko ditugun eginkizunak gogorarazteko balioko digu.

Egingo ditugun zereginen artean, bat, talde-lana ebaluatzea izango da, eta beste bat, kide bakoitzaren lana ebaluatzea. Rolen eta funtzioen taula (formatu editagarria, odt nahiz pdf-n) erabil dezakegu horretarako. Taldearen erantzukizuna ebaluatzea txantiloia (formatu editagarria, odt nahiz pdf) ere erabil daiteke.

Lan-ibilbidea

Cedec-en Proyecto EDIAaren Hezkuntza Baliabide Irekia.

Lehen Hezkuntzarako diziplina arteko baliabidea.
Egileak: Susana López, Begoña Marqués eta Berta Martínez.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Departamentua itzulpenaz arduratu da.

Ondoko lizentziak babestua Creative Commons: aitortu-PartekatuBerdin 4.0 Lizentzia

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

Zerez egina dago?

Gure senide helduei eskolan erabiltzen zituzten materialei buruz galdetzen badiegu, harritu egingo gara haien erantzunak entzunda. Erabiltzen zituzten tresna horietako batzuk (arkatza, ezabatzeko goma, koadernoak, boligrafoak...) ezagunak izango zaizkigu. Aldiz, guk erabiltzen ditugun batzuk (pos-it, tip-ex, kalkulagailua eta, jakina, tabletak) ez zeuden garai  hartan, edo ez ziren orain bezain arruntak.

Tresnak egiteko materialei buruz galdetuta ere, erantzuna antzekoa izango da: normalean, gure aitona-amonek esango digute garai haietan erabiltzen zituzten materialak egurrezkoak, plastikozkoak, burdinazkoak zirela, eta harrizkoak ere bai batzuk, hala nola ikasgelan idazteko erabiltzen zuten arbela.

George Hernandez. Crayola 24pack 2005(CC BY-SA)

Gure eskola-materialetako batzuk zerez eginak diren edo zerez egin daitezkeen aztertuko dugu.  Mahai gainean jarriko ditugu gelan erabiltzen ditugun objektu guztiak: arkatzak, ezabatze-gomak, erregelak, kartaboiak, konpasak, estutxeak, errotuladoreak, argizarizko pinturak, zurezko pinturak, bolalumak, koadernoak, testu-liburuak, guraizeak, itsasgarria, post-it...

Argazki batzuk egin ditzakegu eta taldearen karpetan gorde. Materialen zerrenda ere egin dezakegu.

Gerta daitekeenez objektu bera material desberdinez eginda egotea, tresna aztergai asko edukitzea komeni zaigu.

Lan egiteko antolatuko gara

Hasi baino lehen lortuko dugun informazio guztia eta sortuko ditugun produktuak nola gorde dugun pentsatu eta adostu egin beharko dugu. Agian, proiektu honen bloga ireki nahi izango dugu edo ikasgelako blogean sarrerak idaztea nahiago izango dugu. Hau da, gure lanaren antolaketaren inguruan erabakiak hartu beharko ditugu.

Talde-lanak nola antolatu

Zereginak antolatzeko taula bat erabil dezakegu. 

Taula-ereduaren kopia bat (odt eta pdf) erabiliko dugu edo guk geuk egingo dugu bat A2 paper batean, taula bat talde bakoitzeko edo bakarra klase guztiarentzat. Ohar itsasgarriak erabiliko ditugu zereginak biltzeko eta lehen zutabean joango gara jartzen.

Gure taldeko kideei zereginak esleitu ondoren, esleitutakoak zutabean jarriko ditugu eta eginda daudenean, amaitutakoak zutabera eramango ditugu. Zereginen bat ezin bada egin edo hura egiteko materialik ez badaukagu, eragozpenak zutabean jarriko ditugu. Irakasleak esango digu Kanban metodoa izena duen sistema hau nola erabili.

Nola gorde, partekatu eta aztertu informazioa

Dokumentuak, lanak, etab. antolatzeko modu asko dago. Taldeko karpeta bat presta dezakegu kartulina batzuekin, azala egingo diogu eta hor sartuko ditugu taldeko material guztiak.

Ikastetxean Google Suiten kontua badaukagu edo klasean gmail kontu bat badaukagu, taldeko karpeta digital bat presta dezakegu. Aukera horrek abantaila asko ditu arrazoi hauengatik:

Taldekide guztiak sar gaitezke karpetan, baita ikasgelan ez gaudenean ere.

Zeregin baterako prestatzen ari garen dokumentuak batera ireki ditzakegu, eta elkarlanean landu.

Tresna digitalak erabiltzen ikasiko dugu.

Irakasleek gure aurrerapenak ikusi ahal izango dituzte eta iradokizunak egin edo laguntza eman.

Talde bakoitzak bere karpeta irekiko du. Horren barruan, beste karpeta bat irekiko dugu zeregin bakoitzerako eta barruan gordeko ditugu lanerako txantiloien kopiak edo sortu ditugun dokumentuak. Komeni da karpetak eta dokumentuak irakaslearekin eta taldekide bakoitzarekin partekatzea.

Sekuentzian estekatutako txantiloiak ireki ahal izateko, gmail kontu baten barruan egon behar dugu, hau da, erabiltzailea eta pasahitza sartuta eduki behar ditugu. Txantiloia aurrean dugula, fitxategian sakatuko dugu eta gero kopia bat egin. Orain, dokumentu horretan idatzi eta gure taldeko karpetan gorde dezakegu.

Sekuentzia honetan ikertu eta informazio asko eskuratuko dugu. Web-orrian bilaketak egingo ditugu eta datuak bildu testu-, irudi-, audio- edo bideo-formatuetan. Informazioa fidagarria den jakiteko, Iturri fidagarrien eredu hau erabil dezakegu (formatu editagarria, odt, nahiz pdf)

Nola hedatu sarean

Irakaslearen oharrak jarraituta, blog bat irekiko dugu sekuentzia honetako produktuak hedatzeko. Gelako bloga badaukagu lehendik, ez dugu berri bat sortuko. Gure talde-lanak formatu digitalean daudenez, oso erraz estekatuko edo txertatuko ditugu blog-sarreretan. Horrela, mundu guztiak ikusi ahal izango du ikasten ari garena eta iritzia eman ere gure blogeko iruzkinen atalean!

Blog batean sarrerak egiteko errubrika (formatu editagarria, odt nahiz pdf) izango da sarrera bakoitza idazteko izango dugun erreferentzia. Deskargatu eta gure ekipoko dokumentuen artean eduki ahal izango dugu eskura.

Bloga idazteko gomendioak

Blog batean edo beste edozein leku publikotan idazteak agerian uzten gaitu, besteen begien bistan uzten gaitu, eta, beraz, garrantzitsua da oinarrizko arau batzuk betetzea:

Blogetan idazteko etiketa-arauak.

Blogen erabilera hezigarrirako dekalogoa.

Blog batean iruzkinak egiteko dekalogoa.

Orientabide horiek gure blogaren irudi onari eusten lagunduko digute baita gure lana ezagutarazten ere.

Harrizkoak, paperezkoak... Zerezkoak?

Gure eskola-motxilako objektuak zertaz eginak dauden jakingo dugu.  Taldeko kide bakoitzak lau objektu desberdin hartuko ditu aztertzeko. Informazioa taldeka osatu beharko dugu, beheko aurkezpenean agertzen den bezalako taula batean. Taldekide bakoitzak taula osoaren kopia bat izan beharko du.

Cedec. Eskola materiala (CC BY-SA)

Aurkezpena ikustean, ikusiko dugu gure eskola-tresnak lehen diapositibakoen antzekoak direla. Bigarren diapositibako taulan identifikatu ondoren, objektuak egiteko gure ustez erabili den materiala markatuko dugu.  

Horretarako,  Eskola-materiala txantiloia (formatu editagarria, odt nahiz pdf) erabiliko dugu. 

Taula osatu ondoren, gogoeta egiteko unea da

Ba al dago material desberdinez egindako tresna berdinik (adibidez, zorrozkailuak)? Zein da gure taulan gehien agertzen den materiala?

Talde guztiok erantzun berdinak eman ditugun behatuko dugu. Tauletan desberdintasunak ageri badira, ados jarri beharko dugu denok, talde guztietako taulek antzeko datuak izan ditzaten.

Ontziei buruzko informazioa

Gure tresnen ontziak (kutxak, plastikozko paketeak) ere oso garrantzitsuak dira. Irakurri al dugu inoiz koloretako arkatz-kaxa batek dakarren informazio guztia? Ulertzen al dugu dena?

Cedec. Lápices (CC BY-SA)

Produktuen ontzietan edo etiketetan agertzen den informazioari erreparatuko diogu orain. Lehenik eta behin, pintura-kaxa baten ontzia aztertuko dugu (aurkezpeneko hirugarren diapositiban agertzen dena, Eskola-materiala aurkezpenean).

Ontziko informazioa taldeko denon artean komentatuko dugu, hipotesiak eginez eta guztion iritziak entzunez.

Zein hitz nabarmentzen da gehien?

Zeri egiten dio erreferentzia hitz horrek?

Zer adierazten du goiko eskuineko aldean agertzen den zenbakiak?

Goiko ezkerraldeko informazioa osatzeko informazioa dakar 4. diapositibak.

Zer adierazten du biribilean jarritako izarrak dituen bandera urdinak?

Zer informazio ematen du banderaren azpian datorren testuak?

Beheko aldean, ezkerrean, informazio gehiago dator. Ikono bat eta testu labur bat dituen lauki bat da.

Zer adierazten du ikonoak?

Zer dio testuak?

Azken diapositibara pasatuko gara, eta eskuineko beheko parteari erreparatuko diogu.

Zer adinetik aurrera erabil daitezke pintura horiek?

Zergatik izan daiteke interesgarria datu hori?

Amaitzeko, erdiko behealdeko testua irakurriko dugu.

Zer dio testuak?

Zer da lehengaia?

Zertarako izan daiteke baliagarria informazio hau?

Ziur asko, ondorio pila bat ditugu dagoeneko. Bada dokumentu batean jasoko ditugu, Google Driven sortu dugun proiektu-karpetaren barruan. Erantzunak Ontziko informazioak aztertzeko txantiloian (formatu editagarria, odt nahiz pdf) idatziko ditugu. Behin bakarrik jarriko ditugu, taula talde osoak dauka-eta. 

Gehiago jakiteko

Tresna guztiak material horren industriak produzitutako materialez eginda daude. Eta horiek egiteko ezinbestekoak dira lehengaiak. Lehengaiak naturan dauden elementuak dira, baina eraldatuta, arkatz, paperezko folio... bihurtzen dira. Gai horri buruz gehiago jakiteko, klikatu hemen.

Bi minutu pentsatzeko

Gogoeten egunerokoa izango da sekuentzia didaktikoak iraun bitartean egindako lana berrikusteko tresna. Ikasgelako koadernoan idatz dezakegu egunerokoa, edo Google Drive-eko dokumentu batean, edo ordenagailuan gordeko dugun testu-dokumentu batean.

Proiektuaren atal bakoitza amaitzean, gogoeten egunkariaren sarrera berri bat irekiko dugu, izenburua jarriko diogu eta bertan idatziko ditugu gure pentsamenduak. Nahi badugu, hitz solteak idatziko ditugu edo marrazkiak...adierazi nahi dugunaren arabera.

Geralt. reloj-tiempo-artes-engranajes-64264 (CC BY-SA)

Gure gogoeten egunkariko lehenengo sarrerarekin hasiko gara. Atal honetako izenburu bera izango du: Zerez egina dago?

Gogoetarako gida botoian orientabide batzuk ditugu egunkariaren lehenengo sarrera lantzen hasteko.

Feedbacka

Egunero erabiltzen ditugun objektuak aztertzeak asko lagunduko digu eskola-materiala erostean lehen gogoan ez genituen kontuak gogoan izateko. Baliteke lehen kanpoko itxurari gehiago erreparatzea, modan egoteari, gure pertsonaia gogokoenak edukitzeari... egiteko erabilitako materialari, ingurumenarekiko errespetuari, edo egoki izateari baino.

Burutu ditugun ekintza guztiak ez dira berdinak, eta, jakina, gu geu ere ez gara berdin moldatzen denetan. Horri buruz pentsatzen jarriko gara une batez.

Zer ekintza iruditu zaizue zailena? Zergatik?

Zein izan da errazena? Zergatik?

Objektuen analisiari buruz:

Pentsatu al dugu inoiz produktuen jarraibideei erreparatzea erosi aurretik? 

Zer pentsatzen dugu orain horri buruz?

Zer erabaki har dezakegu horri buruz?

Gure ustez, gure erabaki horrek izango al du eraginik etorkizunean gauzak ekoizteko erabiliko duten moduan?

Egokia litzateke zalantzak edo gogoetak idaztea.

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

Etiketek asko diote

Informazio mordoa dakarte produktuen ontziek! Batzuk ohituago gaude datu horiek begiratzera objektu bat edo bestea erostea erabaki aurretik. Ez diogu prezioari bakarrik begiratzen! Garrantzitsua da prezio egokia edukitzea, nola ez, baina garrantzitsua da halaber jakitea zer materia-mota erabili diren produktu horiek egiteko, birziklatuak diren ala ez, amaitu ondoren birziklatu daitezkeen, umeak jardun ote diren produktuok fabrikatzen...

Cedec. Etiqueta post-it (CC BY-SA)

Kontu eskolako tresna merkeei izeneko artikulua eskolako tresnetan egon daitezkeen substantzia kaltegarriez ari da. Ikus ditzagun irudiak. Zer produktu toxiko eduki ditzakete? Nola kaltetu gaitzakete?

Informazio hori ikasgelan azaltzeaz gain, oso ideia ona litzateke gurasoekin honetaz hitz egitea. Gu bezain interesatuta egongo dira, bai horixe!

Etiketak aztertuko ditugu

Lehen ikusi ditugun bezalako arazoak saihesteko, oso garrantzitsua da ontzietan eta etiketetan agertzen den informazioa interpretatzen jakitea. Hori dela eta, aurreko lanarekin jarraituz, etiketek dakartzaten ikonoak eta testuak interpretatu eta sailkatuko ditugu.

Eskolan erabiltzen ditugun tresnen etiketa batzuk hautatu ditugu. Aurkezpen honetan produktuen etiketen zortzi ikono eta/edo informazio agertzen dira. 

Cedec. Etiketek asko diote (CC BY-SA)

Ekipoaren dokumentu batean, elementu guztiak erregistratuko ditugu, eta honako hauei buruzko datuak idatziko ditugu:

Ikonoa.

Testua.

Erabiltzeko arauak eta/edo aholkuak.

Birziklatzea.

Elementuak ikono/marrazki bat baldin badu, erreproduzitzen edo deskribapen labur bat egiten saiatuko gara. Testurik badago, kopiatu egingo dugu. Amaitzeko, erabiltzeko eta/edo birziklatzeko informazioan zer adierazten den azalduko dugu.

Ekipoaren dokumentua sortzeko Informazioa aztertzeko txantiloia (editagarria, odt, nahiz pdf) erabiliko dugu.

Erregistroa osatzeko, zortzi elementuetako bakoitza zer produktu motatan dagoen idatzi behar dugu.

Informazio-poster bat prestatuko dugu

Zer moduz analisia? Ikusi dugu etiketetan produktuei buruzko informazio garrantzitsua erakusteko modu asko daudela. Gainera, informazio-ikono ugari daudela ikusi dugu. Ondorengo bideoan, birziklatzeari buruzko sinboloak ezagutuko ditugu:

Nash Sssk. ¿Conoces el significado de los símbolos de reciclaje?

Eroski Consumer weborrian ere sinboloen informazioa eskuragarri dago. Ondoko bideoan, kanta eta antzerkiaren bitartez, birziklatzeko ontziak nola erabili ikas dezakegu.

Magis Terio. Birziklapenaren Jolasa (Jolas-Ikas) (Youtube)

Poster bat egingo dugu etiketatze-sinboloei buruz ikasi dugun guztia azaltzeko. Infografia bat ere egin dezakegu. Baditugu web-tresnak bi zeregin horiek betetzen laguntzeko. Irakasleak erabakiko du horiek erabiliko ditugun edo, aitzitik, posterra paper jarraituan edo kartoi mehe batean egingo dugun.

Horma-irudi edo poster interaktiboak sortzen dituen tresna bat (Smore) erabiltzea proposatzen dugu. Adibidez, Laugarren mailako posterra.

Talde-lana egingo dugu, eta talde bakoitzak honako eredu hauen artean hautatzeko aukera izango du:

Arriskugarritasuna adierazten duten sinboloei buruzko horma-irudia.

Energia aurrezteari buruzko sinboloei buruzko horma-irudia.

Birziklatzeari buruzko sinboloei buruzko horma-irudia.

Posterrean honako elementu hauek jarri behar dira:

Izenburua eta azpi-izenburua.

Sinboloaren edo ikonoaren irudia.

Esanahiaren azalpen laburra.

Informazio gehiago jasotzeko esteka.

Beste elementu batzuk gehitu ditzakegu, hala nola bideoak, infografiak...

Posterrari edukia eta forma emateko, Informazio-poster baten errubrika (formatu editagarria, odt, nahiz pdf) erabiliko dugu, eta hori bera erabiliko dugu produktua ebaluatzeko. 

Esteka hauetan posterraren adibideak ikus ditzakegu:

Bide-hezkuntza.

Zarataren eraginak.

Salba dezagun Lurra.

Blogaren sarrera banatan txerta dezakegu poster bakoitza, zeinek egin duten eta zer eduki daukan adieraziz. Posterrak kartulinan edo paper jarraituan egin baditugu, gelako hormetan edo korridoreetan jar ditzakegu.

Feedbacka

Horma-irudietan hitzezko elementuak eta elementu grafikoak (irudiak, marrazkiak, ikonoak...) konbinatzen dira. Edukia esaldi labur eta zuzen bidez laburtuta aurkezten da, eta ikus-elementuak informazioa osatzeko erabiltzen dira, ez soilik irudia edertzeko. Horma-irudi batean agertzen diren informazioek elkarrekin erlazionatuta egon behar dute.

Infografia bat egitea erabakitzen badugu, webgune hauek kontsultatzea komeni da:

Zer dira infografiak, nola egiten dira?

10 pauso infografia harrigarria prestatzeko.

Bi minutu pentsatzeko

Gogoeten egunerokoa izango dugu sekuentzia didaktikoak iraun bitartean egin dugun lana berrikusteko tresna. Ikasgelako koadernoan idatz dezakegu egunerokoa, edo Google Drive-eko dokumentu batean, edo ordenagailuan gordeko dugun testu-dokumentu batean.

Proiektuaren atal bakoitza amaitzean, klaseko egunerokoan aipamen bat irekiko dugu, izenburua jarriko diogu eta bertan idatziko ditugu gure gogoetak.

Geralt. reloj-tiempo-engranaje-engranajes-64264 (CC BY-SA)

Gure gogoeten egunerokoa ireki eta atal honen izenburua idatziko dugu: Etiketek asko diote.

Gogoetarako gida botoian, orientabide batzuk ditugu jasota egunkariaren bigarren sarrera idazteko.

Feedbacka

Produktuen etiketen sinboloak aztertu ditugu, eta hainbat gairi buruzko informazio-posterrak egin ditugu. Burutu ditugun ekintza guztiak ez dira berdinak, eta, jakina, gu geu ere ez gara berdin moldatzen denetan. Horri buruz pentsatzen jarriko gara une batez.

Taldeko lana taldeko karpeta digital batean elkarbanatzeari buruz:

Zer izan da errazena? Eta zer iruditu zaigu zailagoa?

Zer beste utilitate ikusi ditugu?

Atazei buruz:

Zer ekintza iruditu zaizue zailena? Zergatik?

Zein izan da errazena? Zergatik?

Posterrekin egindako lanari buruz:

Baliagarria izan al da posterrari buruzko errubrika irakurtzea? Begiratu al diogu errubrikari posterra egin aurretik, bitartean eta ondoren?

Zer posterrek mugitu digu barrua gehien? 

Zer pentsatzen dugu orain substantzia jakin batzuk arriskutsu izateari buruz? 

Zer erabaki har dezakezue horri buruz? Eta birziklatzearen ikurra duten produktuak erosteari buruz zer uste duzue orain?

Zuen ustez, gure erabaki horrek izango al du eraginik etorkizunean gauzak ekoizteko erabiliko duten moduan?

Sortzen zaizkigun zalantzak eta gogoetak idatziko ditugu.

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

Lehenik eta behin, egurra

Eskolako lanetan egunero erabiltzen ditugun objektu askoren osagaiak landu ditugu. Etiketak ere aztertu ditugu, eta haien esanahia ezagutzeak duen garrantziaz jabetu gara. Honen ondoren, gure eskola-materialak egiteko erabiltzen diren prozesuei buruz ikasiko dugu. 

Has gaitezen funtsezko elementu bat lantzen. Hurrengo bideoan, papera egiteko prozesua ikusiko dugu. Papera egiteko erabiltzen diren lehengaiei eta fabrikatzeko jarraitzen den prozesuari erreparatuko diegu. 

Smurfit Kappa. Cómo se hace papel

Bideoan, papera nola egiten den ikusi dugu, egurretik hasita. Egurrez egiten dira, halaber, gure estutxeko arkatzak, mahaiak, makila-pinturak... Antzina, estutxeak ere egurrezkoak ziren. Plumierrak esaten zitzaien. Bilatu ditzagun irudiak Interneten, plumier hitza jarrita. Etxean edo eskolan ikusita izango duzue halakoren bat! Zer iruditu zaizue? Zer duzue nahiago, gaur egungo estutxeak ala lehengoak? Zer arrisku izan genezakeen plumierrak erabilita? Zer abantaila? 

Objektu horri buruz gehiago jakiteko, zurezko plumier bat fabrikatzeko prozesua azaltzen digun esteka bat kontsulta dezakegu. 

Egurretik paper-foliora, arkatzera, estutxera

Bai bideo interesgarriak! Primeran azaldu digute fabrikazio-prozesua! Notarik hartu al duzue? Ez? Beno, oraintxe duzue ba aukera.  Prozesu horri buruzko informazio gehiago behar badugu, Papera nola egiten den artikulua kontsulta dezakegu. 

Brad Flickinger. student_ipad_school - 173 (CC BY-SA)

Aurreko atalean ikusi dugun bideoa landuko dugu: Nola egiten da papera?

Talde bakoitzean, bikoteak osatuko ditugu lan hau egiteko. Bikote bakoitzak bideoari jartzeko izen egokia pentsatu behar du. Ondoren, bideoaren edukiari eta haren erantzunei buruzko hiru galdera interesgarri adostu behar ditugu. Komeni da berriro ikustea. Hori guztia Google Drive-en irekiko dugun dokumentu batean idatziko dugu.  

Besteei azalduko diegu  

Bikote bakoitzak hiru galdera pentsatuta eta zuzen erantzunda eduki behar ditu. Zeintzuk aukeratu ote dituzte gure ikaskideek? Gelakoekin banatuko dugu informazio hori guztia. 

Bikote bakoitzak egindakoa azalduko du. Haien galderak eta erantzunak ez badaude gure zerrendan, idatziz jarriko ditugu gelako galdera guztiak jasotzeko dokumentu batean. Egokia izan daiteke bozeramaile bat aukeratzea, galdera eta erantzun guztiak paper jarraituan biltzeko. Ondoren, horma batean utz dezakegu sekuentziak irauten duen denbora guztian.

Istorioa prestatzen... kronograma bat egingo dugu

Fabrikazio-prozesuen kronograma

Eskolako objektuak fabrikatzeko prozesu batzuk ikertuko ditugu. Gelako talde bakoitzak prozesuak aztertuko ditu, eta objektu bakoitza nola egiten den azaltzeko kronograma bat sortu. Amaitzeko, talde bakoitzak bere kronograma aurkeztuko die ikaskideei. 

Nola aurkeztu jakiteko, Antolatzaile bisuala ebaluatzeko errubrika (editagarria, odt nahiz pdf) erabiliko dugu.  

Kontsultako esteka horietako informazioan oinarrituta egingo dugu lan, lotura horiek erakutsiko digute-eta nola fabrikatzen diren ikasgelan egunero erabiltzen ditugun hainbat tresna. 

Arkatza fabrikatzeko prozesua

Paper birziklatua fabrikatzeko prozesua.

Karpeta bat fabrikatzeko prozesua. 

Fabrikazio-prozesuak: guraizeak.

Talde bakoitzak produktu hauetako baten prozesua aztertuko du. Horretarako, lehenik eta behin, bideoan agertzen diren azalpenei buruzko oharrak idatziko ditugu. Ondoren, gai hauei buruz jardungo gara eztabaidan:

Zer lehengai erabiltzen dira produktua egiteko? 

Non daude lehengai horiek? 

Zer urrats egiten dira fabrikazio-prozesuan? 

Amaitzeko, batzuek besteei azalduko dizkiegu ondorioak. Gure taldeko karpeta digitalean gordeko dugun elkarbanatzeko dokumentu batean jasoko dugu informazio dena. 

Fabrikazio-prozesua (CC BY-SA)

Azkenik, informazio guztia antolatuko dugu. Horretarako, kronograma bat erabiliko dugu; hau da, aldi batez agertzen den informazioa grafikoki eta idatziz adierazteko balio duen antolatzaile bisuala. 

Prozesuaren fase bakoitzerako tamaina bereko koadroak prestatuko ditugu. Barruan, azalpen-marrazki bat egingo dugu eta esaldi bat edo bi idatziko ditugu, fase bakoitza zertan den azaltzeko. Geziak, ikonoak... ere erantsiko ditugu nahi izanez gero. 

Zeregin honetarako DIN A3 tamainako orri bat erabiliko dugu eta irudian ikusten denaren antzeko txantiloi bat marraztuko dugu. Taldean, fase bakoitzari zer informazio dagokion pentsatuko dugu, zer marrazki egingo ditugun, zer testu jarriko dugun... Gogoratu, erabakiak denen artean adostuta hartuko ditugula, taldekide guztien azalpenak entzun ondoren. 

Eta lana amaitzeko, gure ikaskideei aurkeztuko dizkiegu kronogramak. Horretarako, erakutsi feedbacka botoian datorren informazioari erreparatuko diogu.

Feedbacka

Nola geratu zaizkigu ikasgelako kronogramak? Eskolako hainbat tresna eta material fabrikatzeko prozesuak laburbildu ditugu kronogrametan. 

Orain, gure ikaskideei azalduko diegu gure  kronograma. Zeregin hau prestatzerako, hauxe izango da gure erreferentzia:  Ahozko azalpenaren errubrika (formatu editagarrian odt nahiz pdf). 

Azalpenak amaitzean, kronogramak ikasgelako hormaren batean jarriko ditugu, harik eta sekuentzia guztia amaitu arte. 

Azkenik, bakoitzaren argazki bana egingo dugu, eta blogean jarriko ditugu denak, hainbat sarreratan. 

Ahozko azalpena ondo egiteko aholkuak

Ahozko azalpena prestatzeko, oso garrantzitsua da honakoa aintzat hartzea: 

Azalpenak zenbat iraungo duen kalkulatzea: 3 - 5 minutu. 

Aurretik gure taldekideekin entseatzea. 

Gogoan izatea azalpen bat egitea ez dela ozen irakurtzea, baizik eta gure hitzekin adieraztea azaldu nahi duguna. 

Lana eskura izatea, guk azalpena eman eta gero norbaitek galderaren bat egingo baligu ere. Seguruago sentituko gara, kontsultarako erabili dezakegulako behar izanez gero. 

Entzuleengana nola zuzendu jakiteko aholku praktikoak: 

Begiratu jendeari, gure ikus-entzuleei. 

Ez izan eskuak geldi-geldik. 

Ahoa ondo ireki, argiago ahoskatzeko.

Bolumena, abiadura eta tonua aldatu tarteka.

Gorputza erlaxatuta eduki. 

Saiatu "makulu-hitzak" edo errepikapenak ez erabiltzen. 

Néstor Alonso irakaslearen "Ahozko azalpen onak nola egin" dokumentuak gure erakusketetan arrakasta izateko urratsak eskaintzen dizkigu.

Bi minutu pentsatzeko

Zeregin hauek amaitu ondoren, egindakoari buruz pentsatzea tokatzen zaigu orain. Gure gogoeten egunerokoa irekiko dugu.  Eskolako koadernoan idatz genezake, Google Drive-eko dokumentu batean edo ordenagailuan gordeko dugun testu-dokumentu batean. 

Geralt. reloj-tiempo-engranaje-engranajes-64264 (CC BY-SA)

Gure gogoeten egunerokoa ireki eta atal honen izenburua idatziko dugu: Lehenengo eta behin, egurra. 

Gogoetarako gida botoian orientabide batzuk ditugu egunerokoaren hirugarren sarrera egiten laguntzeko. 

Feedbacka

Zer ikasten ari gara?

Zer genekien lehen tresnak fabrikatzeko prozesuari buruz? 

Zer dakigu orain?

Nola sentitu gara talde-lanean? 

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

Made in somewhere

Nola geratu zitzaigun kronograma? Eta zer moduz moldatu ginen gure ikaskideei aurkezten? Asko ikasi dugu gero, lehengaiak objektu bihurtzeko moduari buruz! Adibidez, ikasi dugu eskolako materialak fabrikatzeko prozesu horiek guztiak ez direla leku berean egiten. Askotan, lehengaiak kontinente batean egoten dira, bertan erauzten dira, beste nonbait dagoen fabrika batean eraldatzen dira eta beste nonbait ontziratu eta banatzen dira. 

Atal honetan, gogoeta egingo dugu ikusteko lehengaiak batetik bestera eramateak zer dakarren: erauzketen diren lekutik, eraldatuko diren lekura, eta handik kontsumitzeko objektuak fabrikatu edo salduko diren beste lekuetara eramateak. 

Bideo honetan, munduko kargaontzi handiena ikusiko dugu. Karga-ontzi horrek produktu asko garraiatzen ditu leku batetik bestera.

Alex Márquex. El barco carguero más grande del mundo

Sinestezina da! Ezta? Zerk eman digu gehien arreta ontziari buruz? Bideoa hainbat aldiz ikus dezakegu, eta edukiontzi horri buruzko datu garrantzitsuenak idatzi, adibidez: munduan egunero honelako milaka eta milaka ibiltzen dira joan-etorrian. 

Garraioa izugarria da munduan, itsasoan ez ezik, baita zeruan, hegazkinez, edo lurrean ere, trenez edo kamioiez. Marine Traffic web-orriak eskaintzen digun mapan, esate baterako, unean-unean ikus dezakegu munduko ozeanoen puntu batean dabilen itsasontzi baten posizioa  Ikonoen gainean klik egin eta zer ontzi den eta zer garraiatzen ari den jakin dezakegu, argazki bat ikusi eta beste datu interesgarri batzuk jakin.

Nola liteke hainbesteko trafikoa? Izan ere, askotan, produktuak egiteko lehengaiak ematen dituzten lekuak oso urrun daude eraldatzen diren lekuetatik eta lehengai horiek kontsumitzen ditugun herrialdeetatik.

Paperaren bidaia

Zer bidaia egingo du paperak zuhaitza mozten denetik dendetara (adibidez, liburu bihurtuta) iristen den arte? 

Mapa hau aztertuko dugu. Hortxe agertzen da paperaren ibilbide osoa: hasi Kanadatik (hor daude baso eta zerrategi handiak) eta Alemaniara iritsi arte (han egiten dituzte liburuak argitalpen-talde handiek). 

Mapa txertatua da. Horrek esan nahi du elementuen gainean klik eginez gero, datu hauek erakutsiko dizkigula: 

Puntu bakoitza toki bat da: haren gainean klik eginez gero, lekuaren izena eta hari buruzko informazio gehiago duen esteka erakutsiko dizkigu.

Lerro bakoitzak bi punturen arteko distantzia adierazten du, kilometrotan. Haren gainean klik egin besterik ez dugu. 

Beharrezkoa badugu, mapa handiagoa ikus dezakegu. 

Garraioaren kostua kalkulatu behar dugu

Zer moduz moldatu zarete maparekin? Oso erraza da bertan mugitzea! Mapari esker, badakigu zer bide egin duen paperak munduaren leku batetik bestera. Zeregin honetan paper hori garraiatzea zenbat kostako den kalkulatu nahi dugu. Horretarako, taldean lan egingo dugu honela: 

Mapa interaktiboa gure Google Drive karpetan gordeko dugu. Dagoen bezala ere kontsulta dezakegu.  Ideia ona izan daiteke, adibidez, ikasgelako blogean sartzea, denok kontsultatzeko moduan egoteko. 

Garraioa kalkulatzeko txantiloia (formatu editagarrian odt nahiz  pdf) irekiko dugu, eta gure ordenagailuko karpeta digitalean gordeko dugu. 

Txantiloia osatuko dugu. Kalkulatu behar dugu zenbat kostatzen den elementu bakoitza puntu batetik bestera eramatea, erabiliko dugun garraiobidea kontuan hartuta. Lurreko ibilbideetarako trena edo kamioia erabil dezakegu. Ozeanoa zeharkatu behar duen tartean, aldiz, itsasontzia erabiliko dugu. Aurreko atalean ikusi dugunez, badakigu salgaiak kontinente batetik bestera garraiatzeko, kargaontzi handiak erabiltzen direla batik bat. 

Prezioak kalkulatzeko, taldean jarrita, galdera horiei erantzun beharko diegu:

Zein da garraiobiderik garestiena? 

Zein da merkeena? 

Zein da gure ustez azkarrena?

Zenbat kostatuko da Stuttgarten argitaratuta dauden liburuak gure hirira garraiatzea? 

Batzuek besteei erakutsiko dizkiegu erantzunak. Gainera, sarrera bat argitaratuko dugu ikasgelako blogean. Egokia litzateke sortu dugun mapa eta lortutako datuak txertatzea sarrera horretan.  

Gure ikerketa amaitu ondoren, beste bi galdera plantea genitzake: Argitaratzen al dituzte liburuak gertuago nonbait? Eta nola fabrikatzen dira, demagun, arkatz bat edo zorrozkailu bat? Erantzunak bilatzen hasteko, erakutsi feedbacka estekan klik egin besterik ez dugu. 

Feedbacka

Zer uste duzue, argitaratzen al dira liburuak hurbilago? Nola egiten da liburu bat? bideoan, paperezko toles handietatik abiatuta liburuak nola egiten diren ikusiko dugu. Non dago argitaletxe hori? Zein herrialdetan? 

Zuen ustez, adibidez, zorrozkailu bat edo arkatz bat sortu ondoren, zer ibilbide egingo dute, eta zenbat kostako da haiek garraiatzea? Hori argitzeko, ataza honetan ikusi ditugun urrats berberak egin ditzakegu:

Lehengaia (adibidez, zorrozkailukoa egiteko metala) eskuratzeko lekuei eta metal hori zorrozkailu bihurtzen duten enpresei buruzko informazioa bilatzea, eta saltzeko zer lekutan banatzen diren jakitea. Horretarako, Interneten jardungo gara bilatzen. Talde bakoitzak bere gisa bilatuko du informazioa. Googlen nola bilatu izeneko infografiak adituen aholkuak emango dizkigu, bilaketa hobetzeko.     

Toki bakoitza mapa batean kokatuko dugu, paperean edo Google maps-en. 

Puntuen arteko distantzia kalkulatuko dugu, kilometrotan. 

Kostua kalkulatuko dugu, eurotan. 

Gure estutxea eta ingurumena

Ikusi dugunez, gure liburuen edo koadernoen papera prozesu eta leku pila batetik pasatzen da. Hainbat lehengai erabiltzen dira eskolako tresnak egiteko, hainbat prozesu kimiko aplikatzen dira, distantzia luzeko garraioak egiten dira... 

Jarduera horiek guztiek eragina dute naturan. Hau da, gure eskola-materiala fabrikatzeko erabiltzen den prozesuak badu eraginik ingurumenean. Konturatuta al zeundeten? 

Riau. Riau desforestation 2006 (CC BY-SA)

Gizakiok aldaketak eragiten ditugu gure ingurunean. Batzuk beharrezkoak direla badakigu ere, beste batzuk egin beharrik ez dugu, edo gutxiago eginda ere molda gaitezke, ingurumenari hainbeste eraso ez egiteko aldera. Ba al dugu ezer egiterik guk geuk? 

Man bideoa landuko dugu. Gizakiok animaliekin eta baliabide naturalekin egiten ditugun sarraskiak ikusarazteko lagungarri ditugu irudiak. Izugarria, ez? 

Ingurumena kutsatzeak eta baliabide naturalak gehiegikeriaz erabiltzeak gure osasunean nahiz naturan eragiten dituzten ondorio txarrei eta arriskuei buruz jabetu eta gogoetan egiteko unea da. 

Horri buruzko eslogana edo leloa sortuko dugu

Aipatutako informazioa kontuan hartuta, eslogan bat sortuko dugu eskola-komunitatea konbentzitzeko eta energia behar bezala kontsumitzeko animatzeko. 

Talde bakoitzak eslogan bat prestatuko du. Orientabideak ditugu erakutsi feedbacka botoian.

Amaitu ondoren, aurkezpen batean bilduko ditugu eslogan guztiak. Gero, blogean sartuko ditugu denak.

Feedbacka

Eslogan bat egiteko orientabideak

Pentsa ezazu mezu bat honakoak nabarmentzeko: energia-kontsumoaren murrizketa edo iraunkorragoak eta gutxiago kutsatzen duten garraiobideen erabilera.

Idatz ezazu sormenezko eta gogoratzeko erraza den esaldi labur bat publizitate-iragarkietan eta propagandan erabiltzen direnak bezalakoak. Gehienez 8-12 hitz.

Erabil itzazu adjektiboak, errimak, metaforak, konparazioak, hitz-jokoak eta abar testua idazteko.

Bila ezazu Irudi bat mezua indartzeko.

Aukera itzazu tipografia eta koloreak ideia edo mezua erakargarriagoa izatzeko.

Ondoko estekan: USAC proiektua, ingurumenari buruzko gogoeta Ingurumena babesteko gogoa emateko esaldi mordoa dago. 

Gehiago jakiteko: Gauzen historia

Ingurumenari buruz kontzientziatzen saiatzen den plataforma da The story of Stuff project. Plataforma horrek informazio bitxi asko eta baliabideak eskaintzen dizkigu, hala nola bideoak, animazioak edo artikuluak.

Otto Nassar. the story of stuff(CC BY-SA)

Proiektu honetako baliabide batzuk kontsultatzeak errealitatea beste modu batera ikusten lagun diezaguke. Hona hemen bi adibide: 

Gauzen historia. Egunero erabiltzen ditugun gauzetako asko egitea zenbat kostatzen den ikasiko dugu. Adibidez, eskola-materialak egitea.

Youtubeko kanal honek The story of the stuf project berriz, proiektuaren bideo-bildumara iristeko aukera ematen digu.

Zer iruditu zaizkigu baliabide horiek? Zer ideia edo zalantza berri piztu dizkigute? Bost edo hamar minutuz bildu gaitezke taldean, ideia eta iritzi horiek elkarri azaltzeko. 

Bi minutu pentsatzeko

Zeregin hauek amaitu ondoren, egindakoari buruz pentsatzea tokatzen zaigu orain. Gure gogoeten egunerokoa irekiko dugu.  Eskolako koadernoan idatz genezake, Google Drive-eko dokumentu batean edo ordenagailuan gordeko dugun testu-dokumentu batean. 

Gure gogoeten egunerokoa ireki eta atal honen izenburua idatziko dugu: Made in somewhere. 

Geralt. /reloj-tiempo-engranaje-engranajes-64264 (CC BY-SA)

Produktuen ontzietan agertzen diren sinboloek zer esan nahi duten ikasi dugu, gure eskolako lanetarako erabiltzen ditugun tresna arruntak nola fabrikatzen ere bai, lehengaia toki batean ateratzeak, beste batean eraldatzeak, produktua beste leku batean egiteak eta, azkenik, kontsumitzen ditugun tokietara garraiatzeak dakarren kostu ekonomikoa ikusi eta kalkulatu dugu. Zeregin hau amaitzeko, prozesu horiek ingurumenean zenbaterako eragina duten ikusi dugu. 

Lan asko egin dugu, batzuetan bikoteka, beste batzuetan banaka bai eta taldeka ere. 

Gogoetarako gida botoian orientabide batzuk ditugu egunkariaren laugarren sarreran zer jarri argitzeko. 

Feedbacka

Azken zeregina burutu aurretik, gogoetan jardungo gara bi minutuz: 

Talde-lanari buruz: 

Bakoitzak egindako lana aztertuko dugu orain. Zer alderdi iruditu zaizu zailena? Eta errazena? Zer ikasi dugu? Zer hobetu nahi zenuke hurrengoan? 

Taldeari dagokionez, zertan moldatu gara ondo? Gure ustez, taldearen zer alderdi hobetu behar genuke?

Lanari dagokionez:

Zer ikasi dugu egiten? Zer dakigu orain lehen ez genekiena? Zer beste jakin nahiko genuke produktuen fabrikazio-prozesuei buruz? 

Erantzunak eta interesgarria iruditzen zaigun dena idatziko dugu gogoeten egunerokoan. 

Amaitzeko, tartetxo bat har dezakegu gure gogoetak besteei azaltzeko.

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

Estutxe batean bizi naiz

Unitate hau landuz, ikusi dugu egunero erabiltzen ditugun tresna guztiak desberdinak direla jatorrian: hasieran lehengaiak ziren. Gai horiek nola eraldatzen diren ere ikasi dugu, nola garraiatzen diren eta nola iristen diren gure eskuetara. Azkenik, egiaztatu dugu prozesu horrek guztiak baduela eraginik ingurumenean. 

Ikasi eta landu dugun guztia baliagarria izango dugu sekuentzia didaktiko honen azken lana egiteko: eskola-objektu bati buruzko biografia. Banakako lana izango bada ere, taldean lan egin beharko dugu testuak berrikusteko. 

Tookapic. Estuche, sissors (CC0)

Testuak gelan idatzi eta irakurriko ditugu, eta, ondoren, testu guztiak ikasgelako blogean bilduko ditugu. Gure testuak biltzeko, biografien liburu bat egingo dugu, ikasgelako edo eskolako liburutegian uzteko modukoa. Bestela, horiek argitaratzeko beste bide bat zera izango da, Pinterest taula batean biltzea denak, eta gero blogari lotzea taula hori. 

Zer da pertsonifikazioa?

Azken ariketa honetarako istorio bat asmatuko dugu. Estutxean "bizi" den objektu baten historia kontatuko dugu. Baina pertsonifikazioaren teknika erabiliz kontatuko dugu. Hau da, pertsonen ezaugarriak emango dizkiogu objektu bati.

Cedec. Graphias 3 (CC BY-SA)

Pertsonifikazioaren baliabidea aztertzeko, Disney - Pixar ekoizpen-etxearen film labur ospetsu honetan agertzen diren objektu pertsonifikatuak errepasatzea iradokitzen dizuegu: The blue umbrella (Urdinki). Oso film polita da, eta protagonista aterki urdin bat da.

Historia honetan, aterkiak eta beste objektu protagonista batzuek aurpegitxoak dituzte, objektuak ez balira bezala. Emozioak eta sentimenduak ere agertzen dituzte.

Ondo erreparatu al diegu agertzen diren pertsonaia guztiei? Zer egiten dute? Zer sentimendu agertzen dituzte? Bideoa ikusi ondoren, honako taula honen antzeko bat osatzen saiatuko gara: bakoitzak zer egin duen, eta zer emozio agertu duten erakutsiko dugu bertan.

Objektu pertsonifikatua
Ekintza
Emozioa

Gutako bakoitzak honen moduko taula bat egingo du koadernoan eta bere erantzunak idatziko ditu. Ondoren, taldeetan bilduko gara, gure lanak konparatzeko eta denon artean ondorioak ateratzeko. Ekipoko dokumentu bat egingo dugu, eta Google Drive-eko karpeta digitalean jarriko dugu. Azkenean, gelako denei azalduko diegu. 

Jarduera honen ondoren. Argi al daukagu zer den pertsonifikazioa? Ezagutzen al duzu baliabide hau erabiltzen duen film, liburu edo abestiren bat? 
Bi baliabide horiek pertsonifikazioari buruzko beste zerbait ikasten lagun diezagukete: 

Pertsonifikazioa: pertsonifikazioari buruzko ikus-entzunezko azalpen lagungarria. 

Adibide bat: koloretako arkatzak piztu egingo dira historia honetan. 

Amaitzeko, denon artean gure ustez pertsonifikazioa darabilten istorioak (ipuinak, liburuak, filmak, serieak) ekarriko ditugu gogora. Gutako bakoitzak (edo, gutxienez, talde bakoitzak) istorio bat gogoratu beharko du, eta gainerako kideei kontatu.

Hauxe da nire historia

Ziur aurreko ariketan pertsonifikazioaren teknika erabiltzen duten ipuin, film edo abesti asko gogoratu ditugula. Orain guri dagokigu pertsonifikazioa erabiltzea zerbait idazteko. 

Oraingoan, gure estutxeko tresnetako baten biografia idatzi beharko dugu. Nola idatzi biografia bat, Txikipedian dagoen azalpena irakur dezakegu.Lan hau banaka egingo dugu, baina, testua prestatuz gero, laguntza eskatuko diegu taldekidea, ea zer iritzi duten jakiteko edo hobetzeko iradokizunak egin diezazkiguten. 

Brad Flickinger. student_ipad_school - 011 (CC BY)

Objektu baten biografia ebaluatzeko errubrika (formatu editagarrian, odt nahiz pdf) izango da gure erreferentzia. Lana egin aurretik, bitartean eta amaieran irakur dezakegu. Lana ahalik eta hobekien egiten lagun diezaguke. Ebaluatzeko ere hauxe erabiliko dugu. Gure karpeta digitalean sartzeaz gain, testu-dokumentu gisa ere deskarga dezakegu.

Narrazioa idazteko prest? Pentsatu al dugu zer tresnari buruz idatziko dugun? Idazle izatea lan polita da. Idazlana ondo egiteko, erakutsi feedbacka botoian azaldutako urrats batzuei jarraituko diegu.

Idatzi aurretik

Testuak lehen pertsonan idatzita egon beharko du; izan ere, tresnak berak kontatuko du bere istorioa. 

Honako gidoi hau hartuko dugu kontuan ideiak ordenatzeko: 

Normalean eskolako estutxe batean "bizi" den tresna bat aukeratuko dugu testuaren protagonista izateko (arkatza, ezabatzeko goma, zorrozkailua …).

Imajinatu behar dugu tresna pertsona bat dela: nola du izena? nolakoa da? (ezaugarri fisikoak eta psikologikoak), zer gustatzen zaio?, zer ez zaio gustatzen?... 

Bizileku duen estutxeari buruz eta berekin bizi diren beste tresna batzuen berri emango dugu.

Gertaera biografiko bi edo gehiago kontatuko ditugu, kronologikoki sekuentziatuta, eta gertaera nagusiak nabarmenduta. Atal honetan sar dezakegu aurreko jardueretan ikasitakoa, datu interesgarriak azalduz: 

Non duen jatorria (lehengaiak zer  herrialdetatik datozen, kokapena, xehetasun deskribatzaileak...)

Eraldatze-prozesua.

Estutxera iritsi arte zer garraiobide erabili dituen. 

Biografia amaitzea: zer kezkatzen du une honetan, zer gustatuko litzaioke gertatzea...

Oso garrantzitsua da bere bizitzaren narrazioan jatorriari buruzko alderdi guztiak agertzea ("hasiera batean, egur-zati bat zen", "Aita zuhaitz handia izan zuen..."), bai eta nola eraldatu zen eta gure estutxera nola iritsi zen ere. 

Idaztera!

Gidoia prest daukagula, testua idazten hasteko moduan izango gara. Gogoan hartu gomendio hauek: 

Ondo erabili puntuazio-zeinuak: erabili koma zerrendetan, amaierako puntua perpaus bat amaitzean, galdera-zeinuak galderetan eta gidoi luzea elkarrizketaren bat baldin badago.

Ideia bakoitza lantzeko erabili paragrafo bat. Informazioa antolatzen duten elementuak jarri: hasieran, geroago, azkenean...

Perpausak ondo lotu, honelakoak erabilita: eta, baina, zelako, zuenean, ondoren...

Testuaren hasiera berdina izango duzue denok: "Nire historia hementxe hasi da: ..."

Idatzizko testua berrikusi behar da ahaztu gabe. 

Idatzizko testua berrikusi

Testu idatzia, biografia, zirriborroa da eta berrikusi egin behar dugu. Horretarako, honako Kontrol-orria (formatu editagarrian, odt nahiz pdf) hau erabiliko dugu. 

Testuari galdetegiko galderak egin, eta egiaztatuta daukagula, taldekideei esango diegu irakurtzeko eta esateko ea ulertu duten, erraz irakurtzen den, zerbait gehituko edo kenduko luketen... Haiek esandakoa entzunda, baliteke testuaren zerbait aldatu nahi izatea. Pertsonaia protagonista marrazterik ere badugu, hari buruz egin dugun deskribapenaren arabera. 

Biografiak ikasgelako blogean argitaratuko ditugu. Horretarako, sarrera bat idatziko dugu eta bertan jarriko dugu testua. Marrazkiren bat ere jar dezakegu, halakorik egin badugu. Irudiei argazkia egin diezaiekegu, edo eskaneatu. Gero blogean sartuko ditugu, gehien gustatzen zaigun tokian.

Argitaratu eta zabalpena emango diogu

Taldearen blogean sarrera bat irekiko dugu, eta bertan azalduko dugu zer lan egin dugun (taldekide bakoitzaren eta gelako gainerako ikasleen biografiak hortxe jasoko ditugu). Hainbat formatu erabil ditzakegu: 

Azken produktua egiteko paper-orri bat edo DINA-3 formatuko orria erabili badugu, ikasgelako istorio guztiei argazkia egiteko moduan izango gara, eta taula bat ireki Pinterest-ten, “Behin batean...bazen estutxe bat” izenburua jarrita.  Taula ikasgelako blogaren eta gure blog pertsonalen sarrera batera lotu dezakegu.

Liburua egitea aukeratu badugu, biografia guztiak bildu beharko ditugu, azala egin eta istorioen aurkibidea prestatu. Koadernatu ondoren, ikastetxeko beste gela batzuetan utziko dugu maileguan. "Isuu" tresnak gure liburua digitalizatzeko aukera emango digu.

Internet bidezko hedapenaz gain, beste maila  batzuetako ikaskideei ere ezagutarazi beharko genizkieke gure lanak, bai eta beste irakasle batzuei eta gure gurasoei ere. Zuzenean joan gaitezke beste talde batzuen geletara, edo aurkezpena ikastetxeko espazio komun batean antola dezakegu. 

Bi minutu pentsatzeko: Azken gogoeta

Bidaiaren amaierara iritsi gara. Behin batean, ... bazen estutxe bat sekuentzia amaituta dago.

Gure gogoeten egunerokoa irekiko dugu. Eskolako koadernoan idatz genezake, Google Driven edo ordenagailuan gordeko dugun testu-dokumentu batean. 

Geralt. reloj-tiempo-engranaje-engranajes-64264 (CC BY-SA)

Bi-hiru minutu hartuko ditugu gure ikas-prozesuari buruz pentsatzeko, banaka. Azken hausnarketa egingo dugu. Horixe izan daiteke, hain zuzen, egunerokoaren bosgarren eta azken sarreraren izenburua. 

Gogoetarako gida botoian, gogoetarako jarraibide batzuk ditugu. 

Feedbacka

Gogora dezagun zer egin dugun, nola egin dugun, nola sentitu garen... Sekuentziak iraun duen bitartean gure egunerokoan egin ditugun oharrak kontsultatzen baditugu, errazagoa egingo zaigu galdera hauei erantzutea: 

Zer ikasi dut sekuentzia landuz? Hau egiten ikasi dut: ... 

Zer irakatsi dit? Orain badakit nola egiten den hau: ...

Nola ikasi dut? Hobeto ikasi dut hau gertatu denean:... Gutxiago kostatzen zait ikastea hau gertatzen denean: ...

Nola erlazionatu naiz besteekin? ..... lagunduz, konturatu naiz.... ...... laguntzari esker:......, hau lortu dut:..... 

Nola sentitu naiz? Hau egin dugunean ondo sentitu naiz:......Ez, ordea, beste hau egin dugunean:....... Hau gustatu zait gehien:...

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

- Gida didaktikoa -

Proiektuaren canvas-a

Cedec. Proiektuaren canvas-a (CC BY-SA)

EDIA proiektua Lehen Hezkuntzako 4. mailako ikasleei zuzenduta dago. Diziplina anitzekoa denez, ikasketa-eremu bat baino gehiago lantzen ditu.  

Behin batean..., bazen behin estutxe bat sekuentzia didaktikoaren edukiek Lehen Hezkuntzan, matematika, arte-hezkuntza, gizarte-zientziak eta hizkuntza arloetako ezarrita dagoen curriculuma garatzen dute, bai eta Bloom-en hezkuntza-helburuak ere, alegia, Bloom-en taxonomia, aro digitalera eguneratuta.

Plangintza didaktikoa

HEZKUNTZA-HELBURUA

Sekuentzia didaktiko honen helburua da produktu bat elaboratzeak dakarren guztiaz jabetzea -energia-gastuaz, naturan duen eraginaz-, eta konturatzea ezinbestekoa dugula iraunkortasun-irizpideak erabiliz burutzea elaborazio-prozesu osoa. Gizakiaren jardunak zer dakarren aztertuko dugu, kritikoki analizatuko dugu, eta gure ekarpenari eta portaerari buruz gogoeta egingo dugu, jakinik naturarekiko errespetuz eta iraunkortasunari begira jokatu behar dugula.

             Cedec. Claves para la planificación (CC BY-SA)

Hasierako egoera batetik abiatuta, objektu baten narrazio autobiografikoa egiteko proiektu bat planteatuko diegu ikasleei. Azken helburu hori lortzeko, zenbait zeregin bete beharko dituzte, eta horien bidez lortuko dituzte beharrezko dituzten ikasbideak.

Hezkuntza-baliabide ireki horren diseinuan, konpetentzia digitalaren garapenaren bi maila hartu dira kontuan: irakasleena eta ikasleena.

Proposatutako zeregin guztiak tresna eta baliabide digitalak edo bestelakoak erabiliz gauzatu daitezke (ikasgelako koadernoa, horma-irudiak...). Tresna digitalak zenbateraino erabili ikasgelako errealitatearen arabera erabakiko dugu, kontuan hartuta ikasleen eta irakasleen erabilera- eta trebetasun-maila, bai eskura dauden baliabide material eta teknikoak.

Jarraian, sekuentzia didaktikoaren egiturari eta ariketei buruzko informazio guztia agertzen da.

Feedbacka

AZKEN PRODUKTUA

Eskolako tresna baten narrazio autobiografikoa, pertsonifikazioa erabiliz.

ZABALKUNDEA-KOMUNIKAZIOA

Ikasgelako lanari zabalpena ematea behin baino gehiagotan planteatuko dugu  sekuentzia didaktikoak iraun bitartean. Tresna bat baino gehiago erabil daiteke lanari hedapena emateko.

Blog batean idaztea: bai ikasgelako blogean, bai proiekturako berariaz sor daitekeen beste batean. Ikasgelan bloga erabiltzen baduzue, proiektuak iraun bitartean sarrera bat baino gehiago egitea gomendatzen dugu. Gelako talde bakoitza sarrera bat edo batzuk egiteaz arduratu daiteke, edo, bestela, talde guztiek sarrerak idatz ditzakete gai berari buruz. Sekuentzia burutzeko bidean blogean hainbat sarrera egiteko esango badugu ere, beste artikulu batzuk ere iradoki nahi ditugu.

Landu beharreko proiektuaren azalpen orokorra.

Estutxearen deskribapena: zer objektu eta material dugun bakoitzak (irudien edo bideo batez ere adierazi daiteke).

Blogaren jarraitzaileei laguntza eskatzea: beren estutxeetako irudiak bidaltzea.

Informazio-posterra egitea, nola egin duten azalduta.

Ahozko azalpenen bideoak zintzilikatzea...

Banakako sarrera bat egitea, liburuak nola fabrikatzen diren azaltzen duena.

Ingurumenari eta eskola-materialari buruzko kontzientziazio-kanpainan parte hartzeko motibatzea: testuak, leloak, bideoak...

Denbora-lerroa azaltzen duen podcast bat grabatzea.

Amaierako lanean idatzitako pertsonifikazio-testua.

Unitatearen amaieran, egindako lan guztiak bilduko dituen blog-sarrera bat proposatzen da.

Beste baliabide digital batzuk ere (mikroblogak, web-orriak, webguneak, dokumentu partekatuak...) baliagarriak izan daitezke egindako lanak komunikatzeko eta zabaltzeko.

Horrez gain, ikasgelan eremu bat sor daiteke ikasleek bertan jartzeko horma-irudiak, kartelak, lan-karpetak, dosierrak eta bestelako zereginak.

EGITURA

Hasierako zereginak

Hasierako zeregin horietan, eskolan erabiltzen diren objektuei eta horien ontziei buruzko oharrak egingo dituzte.

Behin batean, ....bazen estutxe bat

Hasierako testua. Hasierako galdera hau planteatuko dugu: nondik datoz produktu horiek?

Elkarrekin apartak izan gaitezke! Sekuentzia gauzatzeko talde-lana planteatuko dugu.

Zerez egina dago?

Hasierako testua. Hasierako motibazioa, gure eskola-tresnak aztertzea.

Lana egiteko antolatuko gara. Google Drive-n ekipoko karpeta digitala nola erabili eta ikasgelako blog bat nola erabili azalduko dugu. Arduraz nabigatzeko eta herritartasun digitala ikasteko baliabideak ere azalduko dizkiegu.

Harrizkoa, paperezkoa... zerezkoa? Diapositiben aurkezpena. Lehen zatia: tresnen konposizioa aztertzea. Bilketa-taula.

Ontziei buruzko informazioa. Diapositiben aurkezpena. Bigarren zatia: produktuen ontzietako informazioak aztertzea. Analisiaren datuak jasotzeko taula.

Bi minutu pentsatzeko. Zerbait erosi aurretik, ontziaren informazio aztertzearen garrantzia.

Eduki-zereginak

Unitatearen mamia. Kontsumitzeko produktuen jatorria ikertuko dute: lehengaiak, eraldaketa-prozesuak, kostu ekonomikoa eta ingurumenari eragingo zaion kaltea...

Etiketek asko diote

Hasierako testua. Motibazioa, produktu bat osatzen duten substantzia guztiak ez dira kaltegabeak, batzuk oso toxikoak dira.

Etiketak aztertuko ditugu. Aztertuko ditugun etiketen diapositiben aurkezpena egingo dugu. Produktuen sinboloak, ikonoak eta beste informazio batzuk aztertuko ditugu. Informazioa biltzeko taula.

Informazio-poster bat prestatuko dugu. Lau eduki izango dira aukeran informazio-poster digitalak egiteko, Smore erabilita. Beste aukera: Google Driveko txantiloia.

Bi minutu pentsatzeko. Google Driveko karpeta digitalaren abantailei eta beste erabilera batzuei buruzko eta talde-lanari eta posterra egiteari buruzko hausnarketa.

Lehenik eta behin, egurra

Hasierako testua. Papera eta egurrezko plumier bat fabrikatzeko prozesuei buruzko bideoa.

Egurretik paperezko foliora, arkatzera, estutxera. Bideoko datuak bildu, galderak prestatu eta lana ikaskideei erakutsi.

Historia prestatzen. Kronograma bat egingo dugu. Hainbat produktu fabrikatzeko prozesuari buruzko kronograma. Ikaskideei azalduko diegu.

Ahozko azalpena ondo egiteko aholkuak.

Bi minutu pentsatzeko. Ikasketa-prozesuari buruzko gogoeta.

Made in somewhere 

Hasierako testua. Planetako salgai eta produktuen garraioari buruz ikasiko dugu, izugarria dela konturatzeko.

Paperaren bidaia. Google maps-en egindako mapa bateko datuak erabiliz garraioaren kostua aztertzea. Ondorioak bildu eta gogoetan jardungo gara. Ikerketa hau bera beste produktu batzuekin egiteko proposatuko dugu.

Gure estutxea eta ingurumena. Produkzio-jardunek ingurumenean duten eraginari buruzko azterketa. Iraunkortasuna ezinbestekoa dela ulertu behar dugu. Horri buruzko eslogan bat egingo dugu.

Gehiago jakin nahi izanez gero: Gauzen historia. Ingurumenari buruz kontzientziatzeko mugimendu baten adibide bat ikusiko dugu: The story of stuff.

Bi minutu pentsatzeko. Eduki-zereginak atalean egindako lana eta talde-lana laburbilduko dugu. Ikasitakoari buruzko gogoeta.

Azken zereginak

Sekuentzia didaktiko hau amaitzeko, eskolako tresna baten autobiografia bat egingo du ikasle bakoitzak. Produkzio-prozesuei, kostuei, ingurumen-inpaktuari eta abarri buruz ikasitakoaren laburpena izango da, pertsonifikazioaren bidez mamituko dutena. Azken produktuari argazkia aterako diogu, eta ormairudi birtual batean zintzilikatuko dugu, hala nola, Padlet, Miro etabar. Ikasgelako blogean ikusteko esteka ere jarriko diogu.

Estutxe batean bizi naiz

Hasierako testua. Sekuentziaren laburpen-ataza azalduko dugu.

Zer da pertsonifikatzea? Baliabide hau ulertzeko ataza.

Hauxe da nire historia. Testu narratiboa prestatzeko urratsak.

Autobiografia idazteko baliabideak.

Bi minutu pentsatzeko. Azken gogoeta.

Curriculumaren plangintza

HELBURUAK

Gizarte- eta kultura-jarduerak ulertzea, eta ahoz zein idatziz behar bezala adieraztea.

Hizkuntza eraginkorra erabiltzea eskola-jardueran, bai informazioa bilatzeko, biltzeko eta prozesatzeko, bai esparru akademikoko testuak idazteko.

Ezagutza matematikoa erabiltzea eguneroko bizitzako gertaerei eta egoerei buruzko informazioak eta mezuak ulertzeko, baloratzeko eta ekoizteko, eta konturatzea matematika jakintzaren beste arlo batzuetan ere jakintza instrumentala dela.

Ulertu edo tratatuko badira, oinarrizko kalkulu-eragiketak behar dituzten ohiko egoerak zein diren jakitea, adierazpen matematikoko forma errazen bidez formulatzea edo dagozkien algoritmoak erabiliz ebaztea, eta emaitzen zentzua baloratzea eta jarraitutako prozesuak ahoz nahiz idatziz azaltzea.

Natura-, gizarte- eta kultura-ingurunearen elementu nagusiak identifikatzea, horien antolamendua, ezaugarriak eta elkarreraginak aztertzea, eta gero eta konplexuagoak diren espazio-eremuak menderatzen aurrera jarraitzea.

Talde-jardueretan parte hartzea, arduraz, gogo onez eta elkartasunez jokatuta, eta funtzionamendu demokratikoaren oinarrizko printzipioak errespetatuz.

Gizakiak ingurunean duen jardunaren zenbait adierazpen aztertzea, kritikoki baloratuz eta eguneroko bizitzan oreka ekologikoa defendatuz eta berreskuratuz eta natura zainduz. ODS-12

Natura-, gizarte- eta kultura-inguruneko gertaerak, kontzeptuak eta prozesuak interpretatzea, adieraztea eta irudikatzea, zenbaki-kodeen, grafikoen, kartografikoen eta bestelakoen bidez.

Inguruneko elementu esanguratsuekin lotutako galderak eta arazoak identifikatzea, planteatzea eta ebaztea, eta, horretarako, informazioa bilatzeko eta tratatzeko estrategiak erabiltzea, usteak adieraztea, horiek frogatzea, irtenbide alternatiboak aztertzea eta ikaskuntza-prozesuari buruzko gogoeta egitea.

Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzea informazioa lortzeko eta ikasteko eta ezagutzak partekatzeko, eta aintzat hartzea teknologia horiek lagungarri direla pertsona guztien bizi-baldintzak hobetzeko.

EDUKIAK

Ahozko eta idatzizko testuak ulertzea eta sortzea ikasteko eta informazioa jasotzeko aldera, bai helburu didaktikoarekin sortutakoak, bai eguneroko erabilerakoak (jarraibideak, azalpenak, deskribapenak …), bai informalak (berdinen arteko eta lantaldeko elkarrizketak) bai formalizazio-maila handiagokoak (gelako azalpenak).

Komunikazio-trukerako estrategiak eta arauak: parte-hartzea, azalpen argia ematea, diskurtsoa antolatzea, entzutea, hitz egiteko txanda errespetatzea, moderatzailearen eginkizuna aintzat hartzea, intonazio egokia erabiltzea eta besteen sentimenduak, esperientziak, ideiak, iritziak eta ezagutzak errespetatzea.

Esparru akademikoko testuak osatzea, informazioa lortzeko, antolatzeko eta komunikatzeko (azalpenak, argudioak, narrazioak …).

Testuak sortzeko arauak eta estrategiak: plangintza, berrikuspena eta hobekuntza.

Elementu grafikoak eta paratestualak erabiltzea ulermena errazteko (ilustrazioak, grafikoak eta tipografia).

Lankidetzarako gogoa eta errespetuzko jarrera izatea besteren batekin ikasteko garaian.

Algoritmoak erabiltzea arazoak ebazteko.

Neurketak egitea, ohiko neurketa-tresnak erabiliz eguneroko testuinguruetan.

Datuak bildu, erregistratu eta grafikoki irudikatzea (barra-diagramak, piktogramak …)

Baliabide naturalak, lehengaiak.

Ingurumena errespetatzea, defendatzea eta hobetzea.

Gizakien jardunaren aurrean jarrera kritikoak planteatzea. ODS-12

Gizakien premiak asetzeko ondasunak eta zerbitzuak. Oinarrizko produktu edo zerbitzuren batek jatorritik hasi eta kontsumitzaileraino iritsi arte burututakok prozesua aztertzea.

Informazioa biltzea, informazioaren eta komunikazioaren teknologien bitartez, eta edukia aztertzea:

Objektuak eta materialak behatu eta sailkatzea, haien ezaugarriak, jatorria eta erabiltzeko aukerak kontuan hartuta.

Pentsatzea ez ote genituzkeen planetako baliabide naturalak arduraz erabili behar.

Hondakinak, kutsadura eta ingurumen-inpaktua.

Taldearen kohesioa eta lan kooperatiboa sustatzeko estrategia egokiak erabiltzea.

Zereginak planifikatzea eta kudeatzea, helburuak lortzeko asmoz.

Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzea informazioa bilatzeko eta hautatzeko, prozesuak simulatzeko eta ondorioak aurkezteko.

Ikaskuntza-ingurunea

Lankidetzan eta interakzioan oinarritutako sekuentzia bat garatzeko, hau bezalakoxea, ikasteko ingurune egokia behar da ikasgelan.

Ingurune egoki hori sortzeak ikaskuntza hobetzeko balio du, sekuentzia honetako eta ikasturte osoko jarduera eta ikaskuntza-une guztietan. Aldi berean, ikasleengan beren bizitza pertsonal eta akademikorako oinarrizko trebetasunak, jarrerak eta gaitasunak garatzen ditu.

Ikaskuntza-ingurune hori sortzeak eta mantentzeak bi jarduera-ildo nagusi eskatzen ditu:

Ikasle bakoitza eta haren ikasteko estiloa ezagutzea

Lehenengo urratsa da jakitea zer indar eta ahulezia dituen ikasle bakoitzak, zer ikasteko modu duen, zer erantzun emozional izaten duen eta gainerakoekin eta inguruarekin nola erlazionatzen den. Horretarako, kontuan hartuko ditugu:

Ikasteko estiloak.

Era askotako adimenak.

Bloom-en helburu kognitiboak.

Hiru premisa horiek kontuan hartuta, gidatu egin behar da ikasle bakoitza, motibatuz eta haren indarrak hartuta autoestimua bultzatuz, taldeari bere onena eskaini diezaion, eta, aldi berean, bere ahuleziak konpentsatu eta garatu ditzan, taldekideekiko elkarreraginez.

Ikasgela ikuspegi kooperatiboarekin antolatzea

Ikasleak beren ikaskuntzaren eragile aktiboak direnez, hori errazteko moduan antolatu behar da ikasgela. Ezinbestekoa da erronka bat planteatzea, lankidetzaren bidez lortuko dena.

Ikasleek, ezinbestean, banakako prozesuak egin behar dituzte, baina ikaskuntza, funtsean, soziala da, beste batzuekin elkarreraginean, gurasoekin, helduekin edo ikasgelatik kanpoko eragileekin. Ez dezagun ahaztu bizitzan interakzio soziala dela pertsonalki eta profesionalki garatzeko modurik ohikoena.

Lankidetza eta eskola inklusiboa

Lan kooperatiboa da eskola inklusiboaren metodologia, talde bakoitzean helburua kide guztiek lortu badute soilik betetzen delako. Gainera, elkarlanean aritzen ikastea ere funtsezko gaitasun bat da.

Ikasgelako jardueraren egitura indibidualista edo lehiakorra izatetik urrun, kooperatiboa izatea da helburua. Izan ere, ikasleek elkarlanean ikasi, eta ikasketa eredu hori beren gain hartu behar dute.

Funtsezkoa da ikasgela-taldea kohesionatuta egotea, talde bat direla sentitzea. Sekuentzia guztien hasieran, ikasgela-taldea talde kooperatiboen bidez antolatzea proposatzen da. Horretarako, talde gisa identifikatu behar dute beren burua; logo bat eta izen bat sortu, talde-plan bat egin behar dute eta rolak eta zereginak banatu.

Gainera, Vic-eko Unibertsitateko taldearen jarraibideak kontuan hartuta, komeni da ikasturte bakoitzaren hasieran eta ikasturtean zehar aldizka (tutoretza-saioetan, adibidez) denbora espezifiko bat eskaintzea taldearen kohesioa eta ezagutza lantzeari.

Taldeak antolatzen hasteko ideiak

Ikasleen eskuen silueta marraztea eta moztea, eta izenak eta ezaugarri pertsonal bat idaztea.

Silueta guztiekin irudi bat osatzea (jakin bat edo abstraktu bat).

Irakaslearen laguntzarekin, ikasleen ikaskuntza-estiloak, adimen indartsuenak eta adimen ahulenak identifikatzea. Horretarako, galdetegi pertsonal bat egin dezakete, Inteligentzia Anizkoitzen (Test IIMM) teoriari jarraituz. Ondoren, emaitzak komentatu eta mural bat egingo dute, ikasgelan jartzeko.

Rol-jokoaren teknikaren bidez, taldean lan egiteko jardunbide egokiak eta txarrak dramatizatzea.

Taldean lan egiteko prozedura-arauak elkarrekin planifikatzea.

Oinarrizko taldeak sortzea. Talde horiei eutsiko zaie sekuentzia didaktikoan, hiruhilekoan edo ikasturtean.

Erantzukizunak definitzea eta banatzea; txandakatu egingo dira egin beharreko zereginen arabera.

Portfolio bat irekitzea, non taldearen helburuak eta kide bakoitzarenak definituko diren (portfolio bat ikasleko). Portfolioak hauek eduki behar ditu: "hausnarketa-egunerokoa”, ikasten ikasi gaitasuna: ikaskuntza-prozesuaren erregistroa, gaitasun bakoitzaren garapenaren ebidentzia, eta helburu pertsonalen eta talde-helburuen planteamendua.

Ikasgela-taldeari izen bat jartzea. Talde bakoitzari izen bat jarri eta logo bat egitea.

Talde kooperatiboaren ezaugarriak

Konstantetasuna, lan esplizitua eta etengabeko ebaluazioa eskatzen ditu talde kooperatibo batek. "Ikaskuntza kooperatiboaren elementuak” izeneko aurkezpenean, ikaskuntza kooperatiborako ezinbestekoak diren elementuak jasotzen dira:

Elkarrekiko mendekotasun positiboa: taldeak arrakasta izan dezan, kide guztiek izan behar dute.

Erantzukizun indibiduala: taldearen arrakasta lortzeko, bakoitzak bere erantzukizuna hartu behar du.

Aurrez aurreko interakzioa: taldean denek elkar animatzen dute, elkar babesten eta partekatzen dute. Denek parte hartzen dutela ziurtatzen dute.

Pertsonen arteko trebetasunak: entzute aktiboa, adostasuna, besteen iritziarekiko errespetua.

Talde-lanari buruzko hausnarketa: taldeak helburuak lortu diren ebaluatzen du, bai eta bakoitzak eta taldeak zer erantzukizun izan dituen ere.

Taldeen lanaren kudeaketa

Era desberdinetako materialek lagunduko diote irakasleari taldeen lana kudeatzen:

Talde kooperatiboetarako oinarrizko gida

Rolak eta funtzioak erregistratzeko taula

Taldearen erantzukizuna ebaluatzea

Google apps

Jarduera horiek, eta horiekin batera beste batzuek, ikaskuntza kooperatiboko ibilbide bat eratu dezakete, hala nola ikasgela kohesionatzeko 15 jarduera izenekoak.

Feedbacka

TRESNA DIGITALAK: IKASGELAKO BLOG-A

Ikasgelako blog bat erabiltzea proposatzen dugu, honakoak lortzeko:

Talde-kohesioaren alde egitea: taldeko ikasleek erabakiko dute blogaren izena eta diseinua, hori izango baita beren identitatea Sarean. Izen horrek esanguratsua izan behar du haientzat, ikasgela edo maila bateko talde gisa.

Unitatearen ekoizpenak argitaratzeko euskarri gisa baliagarri izatea: proiektuari buruzko bideoak, aurkezpenak eta sarrerak.

Ikasgelako lana agerian jartzea, ikasgelako ateak irekiz hurbileko naiz haragoko komunitateari.

Blogaren iruzkinen bidez, taldekoak ez diren pertsonekin elkarreragiteko aukera ematea. Honi buruzkoak praktikan jartzea: etiketa.

Sareko nortasuna ulertzeko lagungarri izatea. Beren talde-nortasuna (digitala) agertuz, beren nortasun digital pertsonalari buruzko erabakiak hartzeko moduan izango dira gerora.

Euskarri digitalak erabiltze ahalegina egin, analogikoez gain.

Hezkuntza-blogak erabiltzeko adibide batzuk:

Blogmaniacos

El blog de Mari Santos

Espiral Edublogs sariaren orrialdea, non ikasgelako blogen, irakasleen, guraso-elkarteen eta elkarteen datu-base on bat dagoen.

Eta beste tresna digital batzuk ere erabil daitezke. Gaitasun digitalak edukitzekotan, dokumentu partekatuak, testu-editoreak, bideo-grabagailuak eta -editoreak, multimedia-aurkezpenak, web-nabigazioa eta abar erabiltzen ikasi beharko dugu, apurka-apurka. Web-lankidetzarako tresnak erabilita, asko erraztu daiteke elkarlana bai irakasleen lan-taldeak kudeatzeko bai talde bakoitza kudeatzeko.

Horregatik, zeregin bakoitzean tresna horiek lehenetsi ditugu, betiko tresnen aldean, baina irakasle bakoitzak erabakiko du zenbateraino egokitu daitekeen lan-ingurune digital horretara. Ez baldin badaukagu halako tresnak erabiltzeko baliabide teknikorik edo azpiegiturarik, aukera izango dugu zeregin guztiekin datorren "arkatz eta paperezko" edo "ofimatikako" alternatiba bat erabiltzeko.

Ebaluazioa

EBALUATZEKO TEKNIKAK ETA TRESNAK

Azken helburua ikasleek, edozein hezkuntza-etapatan egonik ere, beren ikaskuntzaren gidaritza hartzea bada, funtsezkoa da haien aurrerapenak ahalik eta objektiboen balioesteko trebetasunak eskuratzea. Gai izan behar du bere ekoizpenak eta ikaskideenak ebaluatzeko, ikaskuntzarekiko jarrerak ebaluatzeko, eta ikas-taldearekiko eta irakasleekiko elkarreraginak ebaluatzeko.

Analisiaren eta hausnarketaren egunerokotasunetik ikasiko du erabakiak hartzen, bere aukerak doitzen, ikasten jarraitzeko estrategiak txertatzen... Azken batean, "Ikasten ikasi" gaitasuna garatuko du.

Brad Flickinger. student_ipad_school - 038(CC BY)

Irakasleei dagokie unitatean bildutako datu objektiboak kontuan hartuta kalifikazioa jartzea, eta erabakiak hartzea. Irakasleak egin ohi duen ebaluazioaz gain, ikasleek ere hartu behar dute parte ebaluazio-prozesuan. Autoebaluazioa eta koebaluazioa jaso behar ditu ebaluazioak.

Proiektuaren ikasketen ebaluazioa

Azken helburua ikasleek, edozein hezkuntza-etapatan egonik ere, beren ikaskuntzaren gidaritza hartzea bada, funtsezkoa da haien aurrerapenak ahalik eta objektiboen balioesteko trebetasunak eskuratzea. Gai izan behar du bere ekoizpenak eta ikaskideenak ebaluatzeko, ikaskuntzarekiko jarrerak ebaluatzeko, eta ikas-taldearekiko eta irakasleekiko elkarreraginak ebaluatzeko.

Analisiaren eta hausnarketaren egunerokotasunetik ikasiko du erabakiak hartzen, bere aukerak doitzen, ikasten jarraitzeko estrategiak txertatzen... Azken batean, "Ikasten ikasi" gaitasuna garatuko du.

Irakasleak egin ohi duen ebaluazioaz gain, ikasleek ere hartu behar dute parte ebaluazio-prozesuan. Autoebaluazioa eta koebaluazioa jaso behar ditu ebaluazioak.

Nork ebaluatzen du?

Alde batetik, ikasleen ebaluazio-estandarretan "ebaluatu" edo "erabakiak hartu" aditzak aipatzen direnez, ezinbestekoa da ikasleak bere burua ebaluatzea, taldea eta ikaskideak ebaluatzea eta irakaslea ere ebaluatzeko gai izatea.

Beste alde batetik, irakasleak bere ikasleen heteroebaluazioa egin, eta, gainera, ikasleek bezala, bere burua ere ebaluatu behar du. Esteka honetan, Irakaslearen autoebaluazioa egiteko txantiloi bat eskaintzen da, eta plangintzaz, garapenaz eta irakasleak egindakoaren emaitzaz hausnartzeko balio du. Hiru une proposatzen dira kontrol-orria egiteko:

Sekuentzia planifikatzean.

Sekuentzia garatzean: analisia.

Amaitzean: ebaluazioa.

Taula bat gehitzen da, ikasleek beren iritziak eman ditzaten eta ikasleen eta irakasleen arteko ebaluazioa egin dadin.

Ebaluazioa egiteko tresnak eskaintzen dira sekuentzia osoan.

Nola ebaluatzen da?

Egin beharreko zeregina nolakoa den, lortu beharreko lorpen-adierazleak nolakoak diren eta nolako maila kognitiboa garatzen duten ere adierazten digute estandarrek. Oso garrantzitsua da zer aditzek definitzen dituzten aintzat hartzea eta horrek zer esan nahi duen hausnartzea.

Ezagutu, aztertu, identifikatu... bezalako aditzekin izendatzen diren estandarrak Bloom-en taxonomiaren beheko mailan kokatzen dira, eta proba tradizionalen bidez neur daitezke. Hala ere, estandar gehienek maila kognitibo ertaineko edo handiagoko ekintzak dituzte, eta tresna egokiagoak eskatuko dituzte, hala nola errubrikak, kontrol-orriak, ikasketa-egunerokoa, portafolioa eta abar, formatu, iturri eta testuinguru gehiagotako datuak biltzea eskatzen dutelako.

Prozesuaren eta produktuaren balorazioa egitea jasotzen da planteatzen den ebaluazioan, baita norberaren ikaskuntzari buruzko hausnarketa egitea ere. Horretarako, ezinbestekoa da zenbait teknika erabiltzea, hala nola behaketa zuzena, eztabaidak, elkarrizketak, dokumentazioa eta idatzizko edo ahozko proba objektiboak.

Desberdindu egiten dira ebaluazioa eta kalifikatzekoa. Lehenak bigarrena egiteko datuak emango dizkigu. Irakasleei dagokie sekuentzian bildutako datu objektiboak kontuan hartuta kalifikatzea eta erabakiak hartzea. Jarraian, ebaluaziorako orientabideak eta tresnak aurkezten dira.

Hezkuntza-portafolioa

Ikasketa-prozesuaren gidari izan behar dute ikasleek. Horretarako, norberaren hezkuntza-portafolioa erabiltzea proposatzen da. Portafolioan gordeko dira proiektu baterako, ikasturte baterako ikasketa-helburu pertsonalak. Gainera, ikaslearen ikasketa-ebidentziak ere jasoko dira hor: bereziki harro sentiarazi duten egindako lanak eta zirriborroak. Gogoeta metakognitiboak ("Emoegunkaria") ere jaso daitezke; izan ere, “Ikasten ikasi” gaitasuna garatzen lagunduko diote.

Portafolio digitalak sortzea aholkatzen da. Txantiloi hau erabil daiteke horretarako. Dena den, beste formatu bat ere erabil daiteke: karpeta bat ordenagailuan edo disko gogor birtual batean, karpeta analogiko bat...

EduSapiens gidan (136. orrialdetik 146.era), portafolioak egiteko jarraibideak eta tresnak ditugu.

Errubrikak

Errubrika irizpide eta estandar multzo bat da, oro har ikaskuntza-helburuekin lotutakoa, eta jarduera-maila bat edo zeregin bat ebaluatzeko erabiltzen da. Alde batetik, ebaluatu beharreko irizpideak edo estandarrak zerrendatzen dira (ardatz bertikala) eta, bestetik, gauzatze-balorazioa edo -kalitatea ezartzen da (ardatz horizontala). Biak gurutzatuta deskribatzen da jarduera-maila zein den.

Gainera, errubrikak autoebaluazio-, hausnarketa- eta berrikuspen-esparrua ematen die ikasleei eta irakasleei. Esteka honetan errubrikak egiteko tresna bat daukagu; lehendik dauden beste batzuk ditu oinarri. Hainbat zereginekin lotutako adibide batzuk:

Antolatzaile bisuala ebaluatzeko errubrika.

Objektu baten biografiari buruzko errubrika. Amaierako produktua ebaluatzea: ikasleek zer ikasi duten jasoko dute labur-labur.

Informazio-poster baten errubrika.

Ahozko aurkezpena egiteko errubrika.

Zeharkako gaitasunak ebaluatzea, hala nola jarrerak, banako erantzukizuna, talde-lana eta abar. Garrantzitsua da esplizituki ebaluatzea.

Taldearen erantzukizuna ebaluatzeko txantiloia.

Rolak eta funtzioak erregistratzeko taula (eta horien ebaluazioa).

Kontrol-zerrendak

Prozesu, trebetasun, kontzeptu edo jarrera bat gauzatzean edo aplikatzean espero diren ezaugarrien edo jokabideen zerrenda. Ebidentziak behatuz jasotzen da informazioa, eta erkaketa-marka baten bidez erregistratzen da absentzia edo presentzia.

Informazio-iturriak ebaluatzeko kontrol-zerrenda.

Beste tresna batzuk

Talde bakoitzeko kideen arteko elkarreragina behatzea.

Hausnarketa-egunerokoa:  zeregin bat edo zeregin-multzo bat amaitutakoan ikasleak egiten duen hausnarketa; taldeko gainerako kideekin partekatu eta kontrastatu dezake, bai eta tutorearekin ere banakako tutoretza-saioetan.

Ikaskuntza kooperatiboaren ebaluazioa

EvaluAcción blogean, Juan Carlos Palominok bi artikulu ditu idatzita, non aholku onak ematen dituen kooperazio-ebaluazioari buruz: La evaluación de la clase cooperativa (I) eta La evaluación de la clase cooperativa(II). Blog berean, Joaquín J. Martinezek honako hauei buruz idazten du: Portafolios de aprendizaje y evaluación (I)  Portafolios de aprendizaje y evaluación (II). Azken artikulu horretan, POI proiektu bakoitzeko (Proiektuetan Oinarritutako Ikaskuntza) portafolio bat sortzea proposatzen du.

Jonhson & Jonhson-en La evaluación en el aprendizaje cooperativo (SM, 2014) liburuan, ebaluatzeko tresna ugari datoz jasota.

Feedbacka

EBALUAZIOAREN ADIERAZLEAK

Koherentziaz hitz egiten du, hainbat egoeratan.

Lexiko, formula linguistiko, intonazio eta ahoskera egokiak erabiltzen ditu ezagutzak eta iritziak komunikatzeko.

Ahozko zein idatzizko ohiko testuen zentzua ulertzen du, eta badaki bereizten zein diren ideia nagusiak eta zein bigarren mailakoak.

Jendarteko harremanen inguruko testuak (biografiak, azalpenak, argudioak …) idazten badaki.

Formatu digitaletan zein paperean idatzitako testuetan, bietan, alderdi formalak lantzen ditu.

Datuak bildu eta ordenatzen ditu, sailkapen-irizpide baten arabera.

Objektuei buruzko datuak irudikatzen ditu, egoerari ondoen egokitzen zaizkion grafiko estatistikoak erabilita: taula edo grafikoa.

Ingurune fisikoko zenbait faktoreren eta pertsonen bizimoduen eta jardunen arteko loturak ezagutzen eta azaltzen ditu.

Jarrera kritikoa du ingurumenari kalte egiten dioten jardueren aurrean.

Oreka ekologikoarekiko errespetuzko jarrerak ditu.

Oreka ekologikoa defenditu eta oneratzeko eta ingurumena kontserbatzearen aldeko jarrerak argudiatu ditu..

Baliabide naturalei ematen zaien erabilera identifikatzen du, eta abantailak eta eragozpenak adierazten ditu.

Ondasun batek jatorritik kontsumitzaileraino jarraitutako prozesua aztertzen badaki.

Planetako energia-iturriak arduraz erabiltzearen garrantzia baloratzen du.

Gertaeraren bati buruzko informazio garrantzitsua lortzen du, datuak antolatzen ditu eta grafikoki komunikatzen du.

Talde-lanetan lankidetzan aritzen badaki.

Denbora-aurreikuspena

Proposamen didaktiko hau hemezortzi eskola-saiotan garatzeko pentsatuta dago. Proposamena aplikatzeko orduan, kontuan hartuko da proiektua zer sakontasunekin lantzen den, ikasleei zer premia sortzen zaien eta proiektua garatze aldera zenbait arlo nola integratzen diren. Hizkuntza, plastika, gizarte zientziak eta natur zientzien arloko saioak erabiltzea proposatzen dugu.

Helen Penjam. WP_20130903_002(CC BY)

Jakina, denbora-aurreikuspen hori gutxi gorabeherako orientazioa da, gure ikasleen ikaskuntza-erritmoaren eta planteatzen diren interes eta jardueren araberakoa izango baita.

Feedbacka

1.eta 2. saioak:

Planteatzen zaigun erronka ezagutzea, motibatzea, hitz egitea, partekatzea, galderak egitea, kezkak argitzea... 

Erabaki nola antolatuko diren taldeak zereginak betetzeko (taldekideak zehaztea, bakoitzaren erantzukizun nagusiak ezartzea, taldearen koadernoa).

Ideia-jasa: Zer dakigu dagoeneko honi buruz? Zer jakin behar dugu zereginak betetzeko? Nork lagundu gaitzake? Bakoitzak bere kasa, talde bakoitzekoa bilduta, ordezkariak denei azaldu, ideiak panel edo horma-irudi batean sailkatu. 

Google Drive-n taldeen karpetak ireki, ikasgelaren kontua erabiliz (helduak kudeatu behar du kontua). Konexiorik gabe lan egin behar bada, karpetak ordenagailuan ireki (lokala).

Hasieran iradokitako azken produktua azaldu, errubriken deskriptoreak ezagutzera eman eta zer eta nola ebaluatuko den azaldu.

2., 3., 4. eta 5. saioak:

Hasierako zereginak

6., 7. eta 8. saioak:

 Etiketek asko diote

 9., 10. eta 11. saioak:

Lehenik eta behin, egurra

12., 13., 14. eta 15. saioak:

Made in somewhere.

15., 17. eta 18. saioak:

Estutxe batean bizi naiz.

Irakasleentzako baliabideak

Egitura kooperatiboak

"9 ideas clave. El aprendizaje cooperativo. Pere Pujolàs. Liburuaren laburpena da hau; material horren egileek egin dute. Taldeen kudeaketari, rolei, teknikei eta abarri buruzko informazioa eskaintzen digu.

Erreferentziazko egileetako batzuk dira:

Johnson & Johnson ("La evaluación en el aprendizaje cooperativo", SM argitaletxea, 2014)

Pere Pujolàs ("9 ideas claves. El aprendizaje cooperativo", Graó argitaletxea 2008)

David Durán ("Aprenseñar", Narcea argitaletxea, 2014).

Ikasgelako baliabideei buruz:

 GIAC (VICeko Unibertsitatea)

Ártica ikastetxeko Francisco Zariquiey; Cinética kolektiboko kide ere bada. Cinética kolektiboaren baliabideak.

Trebetasun emozionalak eta sozialak

Lantalde bakoitzeko kideek beren interakzioak, harremanak eta emozioak kudeatzen ikas dezakete, irakasleen esku-hartze didaktikoaren laguntzaz. Esku-hartze didaktikoa zuzenean edo teknika hauen bidez egin daiteke:

9 ideas clave. El aprendizaje cooperativo liburuaren A eremurako jarduerak (talde-kohesioa).

EDIA proiektuaren Hezkuntza Baliabide Irekia Klas, klas, emozioak eszenara!.

Pentsamendu errutinak

Aprender y enseñar a pensar. Carmen Gonzálezen aurkezpena; funtsezko ideiak laburtzen ditu modu entretenigarrian.

Herramientas para aprender a aprender. Ikasgelan planifikatzen eta hausnartzen ikasteko jarduerak eta teknikak (Ana Basterra Cossio).

Guía EduSapiens. Escuela Creativas, Fundación Telefónica. Rutinas y destrezas de pensamiento: 68. orrialdetik 119.era. Otras herramientas para pensar: 120. orrialdetik 131.era.

Sekuentzia didaktikoan laguntzeko

Lehengaiak eta produktu elaboratuak lehen hezkuntzako umeentzako . Infoeducacion.es weborritik, lehen hezkuntzako ikasleentzako material didaktikoa.

Ecoembes. Ecoembes-en joko interaktiboa. A.I.R-E. Birziklatzeko laguntzaile adimenduna.

Biodibertsitatea lantzeko app-en zerrenda. Tablet eta smartphone-etarako.

PET botilaren bizi-zikloa. Bideoa

Google Maps-eko mapa: papera ekoizteko zentroak Espainian.

Berriz eskolara, material ekologikoekin.

Argudio-testuak

Testuen tipologia: konbentzitzeko testuak.

Argudio testua idazteko aholkuak.

Cedec-en Proyecto EDIAaren Hezkuntza Baliabide Irekia.

Lehen Hezkuntzarako diziplina arteko baliabidea.

Egileak: Susana López, Begoña Marqués eta Berta Martínez.

Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Departamentua itzulpenaz arduratu da.

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

- Kredituak eta deskarga -

Titulazioa
Behin batean..., bazen estutxe bat

Koordinazioa
Centro Nacional de Desarrollo Curricular en Sistemas no Propietarios (Cedec)

Egiletza
Susana López, Begoña Marqués eta Berta Martínez

Itzulpena

Jatorrizko baliabidea: Erase una vez un estuche Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Departamentua itzulpenaz arduratu da

Lizentzia
Creative Commons BY-SA 4.0

Identifikazioa

ISSN: 2695-4192 / NIPO (elp): 164-24-021-0 / NIPO (html): 164-24-017-1
DOI (html): 10.4438/PE116_2024

Eduki hau eXeLearning-ekin sortu da, hezkuntza baliabideak sortzeko diseinatutako kode irekiko eta doako editorearekin.

Deskargatu elp fitxategia

Lizentzia eta erabilerari buruzko informazioa

Hezkuntza-baliabide ireki hau CC BY-SA lizentziapean dago, eta, beraz, libreki erabili, deskargatu, aldatu eta egokitu daiteke, beti ere bere egiletasuna aitortzen bada eta, aldatzen bada eta bertsio berri bat argitaratuz gero, lizentzia berarekin izango da. lizentzia CC BY-SA.

Baliabidea aldatuz gero egiletza aitortzeko, testu hau erabil daiteke:

Material hau Cedec EDIA Proiektuko "Erase una vez un estuche" jatorrizko baliabidearen egokitzapena da.

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)

- Baliabideari buruzxo iritzia -

Lagundu iezaguzu baliabide hau hobetzen EDIA proiektuko Hezkuntza Baliabide Ireki honi buruzko galdera sorta erantzunez. Eskerrik asko zure laguntzagatik.

Ondoko lizentziak babestua Creative Commons: aitortu-PartekatuBerdin 4.0 Lizentzia

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)